«Κύριε Βαλαωρίτη, μοιάζετε με τον Θεό. Λέτε να είστε κιόλας;»

«Ο Νάνος Βαλαωρίτης ήρθε κι έφυγε απ’ αυτή τη ζωή σαν ποιητής. Μπήκε βαθειά στο ποιητικό γίγνεσθαι και η ποίηση έγινε φύση του. Αποσύρθηκε αθόρυβα και γενναία όπως έγραψε και εξέφρασε με την τέχνη του. Ο ίδιος ήταν από μόνος του ένα ποιητικό γεγονός και το στίγμα του θα μείνει ανεξίτηλο για πολλά χρόνια». Μ’ αυτά τα λόγια ο ποιητής Γιώργος Δάγλας αποχαιρέτησε τον Νάνο Βαλαωρίτη που έφυγε από τη ζωή στις 13 Σεπτεμβρίου του 2019, πλήρης ημερών, στα 98 του.

Η συνέντευξη που ακολουθεί δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο koutipandoras.gr την επόμενη του θανάτου του ποιητή. Πραγματοποιήθηκε στις 25 Νοεμβρίου του 2011 στο σπίτι του Νάνου Βαλαωρίτη στην Πατριάρχου Ιωακείμ στο Κολωνάκι. Αφορμή ήταν η συμμετοχή του ποιητή στο ντοκιμαντέρ «Κατερίνα Γώγου – Για την αποκατάσταση του μαύρου». Διήρκεσε 45 λεπτά, όση ώρα χρειαζόταν το κινηματογραφικό συνεργείο για να «ενσωματωθεί» στο χώρο του και να στηθεί το πρώτο πλάνο. 

Κύριε Βαλαωρίτη, μοιάζετε με τον Θεό. Λέτε να είστε κιόλας;

Αν σας τον θυμίζω, ναι, μπορεί και να’μαι. Μια και με ρωτάτε, όμως, έχω αρκετά προβλήματα που θα τα είχα λύσει αν ήμουν Θεός ή δεν θα υπήρχαν εξ αρχής.

Πολύ «νορμάλ» απάντηση για έναν Μαιτρ του σουρεαλισμού.

Μα δεν βρισκόμαστε στο πατάρι του «Κοραή».

Ο σουρεαλισμός δηλαδή θέλει κι αυτός τον χώρο του;

Όχι, αλλά θέλει τους ανθρώπους του, δεν κάνει για όλους. Άσε που όλοι τον μεταχειρίζονται κατά πως τους συμφέρει.

Κρίμα. Έλεγα να σας παρασύρω σε μια σουρεαλιστική συζήτηση.

Δεν θα έχει τόσο ενδιαφέρον για τους αναγνώστες σας.

Το λέτε εσείς αυτό, που μια ζωή τον υπηρετήσατε με τη γραφή σας;

Τι σχέση έχει αυτό; Εκτός αν μιλάτε συνειρμικά, οπότε τα καταφέρατε, κάνουμε ήδη σουρεαλιστική κουβέντα.

Κάθε άλλο, εννοώ πως τα βιβλία σας τυπώνονταν και μετά πωλούνταν.

Καλώς ή κακώς, εδώ και χιλιάδες χρόνια, οι εμπόροι μας έχουν και τους έχουμε ανάγκη.

Πείτε ότι σας πειράζω. Ένας – δυο άνθρωποι ή μια ομάδα από ποιητές που βγάζουν τη «Νέα Συντέλεια», δεν μπορεί να έχουν τη λογική εμπόρου.

Μήπως νομίζετε ότι τα τεύχη της «Νέας Συντέλειας» σκονίζονται στα ράφια; Σας λέω ότι υπήρχε ένα αναγνωστικό κοινό από ανθρώπους μορφωμένους, όχι απαραίτητα καλλιτέχνες, μα και καλλιτεχνίζοντες, που ακόμη εκδηλώνουν ενδιαφέρον γι’ αυτή την έκδοση.

Πόσων ετών είστε;

Μπήκα στα 90.

Και κάνετε σαν μικρό παιδί.

Επειδή βγάζω τη «Νέα Συντέλεια»;

Και γι’ αυτό.

Μα εγώ έτσι έζησα. Στο Λονδίνο που ήμουν για δέκα χρόνια, από το ’44 ως το ’53, φρόντισα να μεταφραστούν ποιητές που εκτιμούσα.

Και που ήταν φίλοι σας, να υποθέσω.

Ο Σεφέρης, ο Γκάτσος…Ο Ελύτης, ο Εμπειρίκος, ο Εγγονόπουλος…Φίλοι μου δεν ήταν όλοι.

Απ’ αυτούς που λέτε ίσως ο Σεφέρης να μην ήταν.

Ήταν και δεν ήταν…Και όχι μόνο.

Μη μου πείτε τον Γκάτσο. Γνωρίζω πως εσείς μάλιστα πρωτοφέρατε σε επαφή τον Γκάτσο με τον Μάνο Χατζιδάκι. Εσείς το έχετε πει δηλαδή.

Ναι. Θυμάμαι πολύ καλά τι λέω, όπως θυμάμαι και πολύ καλά τη στιγμή της πρώτης συνάντησης αυτών των δύο.

Πείτε μου τότε…

Να, ο Ελύτης, τον οποίο εκτιμώ πολύ και στην πραγματικότητα ήμασταν φίλοι, είχε σχολιάσει με απαξίωση το περιοδικό «Πάλι». Είχε πει: «Αυτό μας έφερε ο Βαλαωρίτης από τη Γαλλία;»

Ο Ελύτης ήταν ένας αστός και όχι σαλός ποιητής. Δεν με εκπλήσσει αυτό που μου λέτε.

Σε αντίθεση με τον Εγγονόπουλο που το’χε χαρακτηρίσει το καλύτερο λογοτεχνικό περιοδικό! Ενώ ο Ελύτης θα τό’βρισκε, αν όχι λούμπεν, σίγουρα μποέμ.

Σας δυσαρεστούσε όταν δεν αποδέχονταν τα έργα σας;

Όχι ιδιαίτερα. Μου άρεσε να παρατηρώ τις αντιδράσεις των άλλων. Το «Πάλι», άλλωστε, δεν τό’βγαζα μόνος μου, όπως δεν έβγαζα μόνος μου και τη «Νέα Συντέλεια». Μου άρεσε μάλλον να συμπορεύομαι με εξαιρέσιμες προσωπικότητες.

Φωτογραφία: Αντώνης Μποσκοΐτης (Νοέμβριος 2011)

Σαν τον Ταχτσή και τον Πουλικάκο αν μείνουμε στο «Πάλι».

Ο Πουλικάκος ήταν νέος τότε, παιδί σχεδόν. Έχει πολύ περιεχόμενο αυτός, αλλά σαν να μην έχει επίγνωση του μεγέθους και των ταλέντων του. Τον παρακολουθούσα, κάποτε συναντιόμασταν, τώρα όχι πια. Ο Ταχτσής ήταν λίγο νεότερος μου. Ταλαντούχος, αλλά αψίκορος.

Αψίκορος! Πόσα χρόνια είχα ν’ ακούσω αυτή τη λέξη!

Τι σας «βγάζει»;

Γνωρίζω τι σημαίνει και του πάει γάντι του Ταχτσή, αλλά – να πω την αλήθεια – μου θύμισε κοριό.

Τι είδους κοριό;

Των στρωμάτων, που τους καίγαμε στο στρατό με πετρέλαιο.

Μάλιστα.

Για στρατό θα λέμε τώρα;

Γιατί όχι; Αν ήμασταν στο Σαν Φρανσίσκο ή στο Μπέρκλεϊ το ’60, για στρατό θα μιλάγαμε.

Νάνος Βαλαωρίτης - Μπόσκο (Νοέμβριος 2011)

Αληθεύει μια ιστορία που μου είχε μεταφέρει ο φίλος μας που χάσαμε, ο Αντρέας Παγουλάτος; Ήσασταν, λέει, μαζί στη Γαλλία, μέσα σ’ ένα πανεπιστημιακό αμφιθέατρο, όπου κάποιοι πάνκηδες πήραν το καπέλο του Μπάρροουζ και το πέταγαν ο ένας στον άλλο.

Μήπως ήταν του Φερλινγκέτι το καπέλο; Μπορεί και του Μπάροουζ. Υπάρχουν ένα σωρό ιστορίες. Από ιστορίες άλλο τίποτα…Έκανα παρέα με ποιητές της παρακμής.

Αναφέρεστε στους σουρεαλιστές ή στους μπήτνικς;

Από το ’54 ως το ’60 που ήμουν στο Παρίσι και γνώρισα τον Αντρέ Μπρετόν, καταλαβαίνετε τι θα έχουμε να λέμε σε μιαν άλλη συνάντηση. Πάντως, το «ποιητές της παρακμής» δεν το είπα αρνητικά, ούτε για τους μεν, ούτε για τους δε. Και ο Καβάφης ποιητής της παρακμής θεωρείτο, αλλά όλοι ξέρουμε τη συμβολή του στην παγκόσμια ποίηση. Οι μπήτνικς μου άρεσαν, γιατί επιχείρησαν ένα σπάσιμο των ίσαμε τότε αξιών της παραδοσιακής ποίησης. 

Συμφωνώ. Ίσως την προφορικότητα στην ποίηση πρώτος ο Γκίνζμπεργκ να την εισήγαγε με το «Ουρλιαχτό» του.

Ήταν πολύ σπουδαία ποίηση αυτή. Της παρακμής, όπως προείπαμε, αλλά σπουδαία!

Σαν να ήθελε να γράψει θέατρο κατά βάθος.

Χμμ, ενδιαφέρουσα άποψη. Αν ήθελε, θα το’ χε κάνει, πάντως. Δεν θα σταμάταγε.

Μην είστε τόσο σίγουρος, βολεύεται κανείς ακόμη και αν δεν του φαίνεται.

Οι άνθρωποι αυτοί έκαναν τη δικιά τους ζωή. Όχι πάντα εύκολη. Κι επειδή για τη Γώγου με συναντάτε, ξέρετε πως αυτή κι αν δεν είχε εύκολη ζωή!

Ξέρω. Τι γνώμη έχετε για τη γυναικεία ποίηση;

Είναι λίγο ασαφές το ερώτημα. Στη Νικολακοπούλου, ας πούμε, θα βρεις σουρεαλιστικά στοιχεία, που την ξέρουν όλοι σαν στιχουργό και όχι σαν ποιήτρια. Υπάρχουν τραγούδια σε στίχους της που θα μπορούσαν να έχουν γραφτεί το ψυχεδελικό ΄67 ή το επαναστατικό ΄73. Το έχετε σκεφτεί;

Ναι, ειδικά με τραγούδια σαν το «Διθέσιο» και το «Μωρό», αν εννοείτε αυτά. Ας το πω αλλιώς: Τι γνώμη έχετε για την ποίηση που γράφεται από γυναίκες;

Υπήρχαν φίλες μου ποιήτριες, αν ρωτάτε αυτό, και καλές μάλιστα, που δεν τη χώνευαν τη Γώγου. Θεωρούσαν το λόγο της χυδαίο.

Είναι συντηρητικές δηλαδή οι ποιήτριες συγκριτικά με τους ποιητές;

Δεν ξέρω…Όχι πάντα. Η Μάτση Χατζηλαζάρου, ας πούμε, δεν ήταν.

Την απασχολούσε το σώμα της. Την άλλη την απασχολούσε η κοινωνία.

Από τα σώματα όλων μας αποτελείται η κοινωνία. Κοινό το ποιητικό τους αίτημα.

Ίσως λείπει η οργή από τις ποιήτριες.

Ω, ναι, γι’ αυτό και η Γώγου όταν συναντηθήκαμε στην οδό Χάριτος, σ’ ένα ξενοδοχείο, ήταν εχθρική μαζί μου, παρόλο που την είχα βοηθήσει.

Σας είχε πληγώσει η συμπεριφορά της;

Να με πλήγωσε;

Σας είχε θυμώσει;

Ούτε με πλήγωσε, ούτε με θύμωσε. Και ο Γκίνζμπεργκ τα ίδια θα’ κανε.

Φωτογραφία: Αντώνης Μποσκοΐτης (Νοέμβριος 2011)

Κύριε Βαλαωρίτη, ήταν βαριά κληρονομιά το όνομα σας;

Για μένα όχι, για τους άλλους ναι. Ή ούτε γι’ αυτούς. Δεν ξέρω, θα φρόντισα εγώ γι’ αυτό.

Ο προπάππους σας πολεμούσε για την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα και έγραφε κιόλας. Εσείς πολεμήσατε για κάτι;

Όχι για κάτι τόσο μεγαλόσχημο. Ποτέ δεν μου άρεσε η εθνοπατριωτική ποίηση, η οποία δεν υφίσταται σήμερα ούτως ή άλλως, γι’ αυτό και στράφηκα από νωρίς στον Καβάφη. Η ελευθερία στη δική μου γραφή ήταν ένας πόλεμος υπέρ της ελευθερίας του λόγου. Της ειρήνης και της οικολογίας. Το ’67 μετά το πραξικόπημα, δεν με σήκωνε η Ελλάδα. Έφυγα στην Αμερική.

Όχι ως απλός αυτοεξόριστος βέβαια, αλλά ως ακαδημαϊκός.

Είναι κι αυτό μια πάλη, μη νομίζετε. Υπήρξα νέος που δούλευε εκεί με νεότερους. Το Σαν Φρανσίσκο το ’68, το ’69 και το ’70, που για σας θα ήταν ευτυχία αν το ζούσατε, άλλο τόσο ήταν και για μένα. Και ταυτόχρονα δεν ξέχναγα ότι άφηνα πίσω μου μια χώρα, τη χώρα μου, σαν πλοίο σε τρικυμία.

Νιώσατε ότι εγκαταλείψατε το πλοίο;

Καθόλου. Κάθε άλλο. Δεν ήθελα να μου στερούν την ελευθερία του λόγου μου. Τη μισή ζωή μου, ίσως και παραπάνω, την έζησα στο εξωτερικό. Αγάπησα τον δυτικό πολιτισμό.

Εκείνος σας αγάπησε το ίδιο;

Τουλάχιστον δεν με σνόμπαρε ή δεν με είδε σαν αρχαιοελληνικό απολίθωμα προς τουριστική χρήση, αν με εννοείτε.

Γίνονται τέτοια μεταξύ διανοουμένων;

Πως δεν γίνονται…Εγώ, πάλι, για να σας λέω ότι αγάπησα τον δυτικό πολιτισμό, σημαίνει ότι δεν τον προσέγγισα με καμία αίσθηση υπεροχής της φυλής μας.

Δώστε μου έναν ορισμό της φυλής μας.

Είμαστε ενοχικοί. Τελούμε στην πραγματικότητα υπό καθεστώς πνευματικής ένδειας και δεν αποδεχόμαστε εύκολα τη διαφορετικότητα.

Κατά το «Πας μη Έλλην βάρβαρος»;

Ακριβώς. Πράγμα που είναι γελοίο για έναν λαό που του έκατσαν στο σβέρκο οι Τούρκοι.

Ο Σκαρίμπας, πάντως, ούτε λίγο – ούτε πολύ, μας είπε ότι ήταν λάθος η Ελληνική Επανάσταση του 1821.

Αυτή είναι μία αιρετική άποψη που μόνο 100 τόσα χρόνια μετά θα μπορούσε να ειπωθεί. Εγώ πιστεύω πως αν είχαμε τους Βενετούς, δεν θα μας καιγόταν καρφί για Επανάσταση ή, αν μας καιγόταν, θα γινόταν πιο αναίμακτα.

Τον αγαπάτε τόσο τον δυτικό πολιτισμό, μου φαίνεται, σαν να μη βλέπετε τα εγκλήματα του στον υπόλοιπο κόσμο.

Αναφέρομαι σε πολιτισμικά επίπεδα. Τα εγκλήματα ανά τον κόσμο είναι μέρος της ιστορίας και της εξέλιξης του κόσμου. Η διάθεση του ανθρώπου για υπεροχή, κατάκτηση και επιβολή είναι αποκλειστικά δικό του χαρακτηριστικό, που δεν σχετίζεται με ιστοριογεωγραφία.

Τι σας έκανε να γυρίσετε οριστικά στην Ελλάδα;

Η κούραση και τα πολλά χρόνια της περιπλάνησης, σωματικής και πνευματικής. Όταν γύρισα στην Αθήνα, την πόλη μου, είχα περάσει τα 70. Δικαιούμουν κι εγώ να μείνω εδώ και να γράφω, όπως με συναντάτε μέχρι σήμερα.

Υπήρξατε ωραίος άντρας, κύριε Βαλαωρίτη;

Ναι, υπήρξα. Ωραίος μαζί με τη γυναίκα μου, τη Μαίρη Γουίλσον, που υπήρξε πραγματικά ωραία κι αυτή και που με γνώρισε στους σουρεαλιστές.

Το γνωρίζω, αλλά δεν ήθελα να πάει εκεί η κουβέντα.

Που, δηλαδή;

Στους ποιητές πάλι.

Και που να πάει;

Στη σύντροφο σας, απλά, σκέτα, χωρίς περαιτέρω πληροφορίες.

Με μύησε στους σουρεαλιστές, όπως σας είπα, ανήκε στον κύκλο του Μπρετόν, οπότε μιλάμε για μια κοινή ζωή με αγάπη, μα και πάθος, που δεν μας έλειψε. Γι’ αυτό μίλησα.

Είναι εν ζωή η γυναίκα σας;

Ναι. Είναι λίγα χρόνια μικρότερη μου. Έχει μεγαλώσει πολύ κι αυτή. Μεγαλώσαμε…

Βγαίνετε από το σπίτι;

Σπάνια πια. Το ντοκιμαντέρ σας αν δεν μου το φέρετε εδώ, όταν ολοκληρωθεί, δεν θα έρθω να το δω στην αίθουσα. Δυστυχώς δεν μετακινούμαι άνετα στην ηλικία μου. Σε λίγες μέρες, πάντως, θα χρειαστεί να βγω. Παρουσιάζεται στη Στοά του Βιβλίου η νέα ποιητική συλλογή μου και θα πρέπει να’ μαι στους ομιλητές.

Πως λέγεται;

«Ουρανός χρώμα βανίλιας».

Είστε πολύ οπτιμιστής τελικά.

Μπορεί, αλλά όπως είπατε κι εσείς πριν, οι άνθρωποι δεν είναι πάντα ότι φαίνονται.

Θα μου διαβάσετε μερικούς στίχους σας;

Ευχαρίστως! (σ.σ. Παίρνει στα χέρια του την τελευταία ποιητική συλλογή του κι αρχίζει να διαβάζει) «Από αυτό το άκρον άωτον του ποιητικού μας λόγου εξέχει από μνήμα πρόσφατο ρηχό ένα χέρι που κρατάει ένα μολύβι κι από νεκρούς και ζωντανούς εξίσου το μισθό του διεκδικεί».

Φωτογραφία: Αντώνης Μποσκοΐτης (Νοέμβριος 2011)

* Πρώτη δημοσίευση: koutipandoras.gr

** Η συνέντευξη με τον ποιητή Νάνο Βαλαωρίτη πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2011 στο σπίτι του στο Κολωνάκι 

κΑΤ' οίΚΟν

Σάββατο βράδυ, αλλά δεν σκοπεύω να βγω, ούτε να δω φίλους. Δεν μίλησα καν - σκέψου - με τους γείτονες μου, τον Γιώργο και τον Βαγγέλη, που βλεπόμαστε στάνταρ δυο - τρεις φορές μεσ' στη βδομάδα για φαγοπότια και κουβέντες. Έχω τη μάνα μου στο σπίτι για Σ/Κ, η οποία - ως γνωστόν - όποτε αλλάζει περιβάλλον, παίρνει τα πάνω της. Μαγείρεψα σουτζουκάκια με κίμινο, σκόρδο και σάλτσα ντομάτα, που τα κάνω τέλεια, της έβαλα κι έφαγε, μετά της έκανα την ινσουλίνη της και της έδωσα τα δύο βραδινά της χάπια. Λίγο δηλαδή έφαγε, αφού όσο περνάνε τα χρόνια τρώει όλο και λιγότερο. Στην αρχή με στενοχωρούσε αυτό, μα μετά σκεφτόμουν πως το προτιμώ χίλιες φορές απ' το να ήταν υπέρβαρη στην ηλικία της. Οι ανεμιστήρες δουλεύουν στο φουλ και οι γάτες τεντώνονται στα πατώματα. Κάνει πολύ ζέστη, η αλήθεια είναι. Μια απ' αυτές τις μέρες ο Γιώργος με τον Βαγγέλη και έναν Αιγύπτιο μάστορα, γαμπρό του Βαγγέλη, θα μου φτιάξουν το μπαλκόνι. Θα βάλουν δηλαδή δίχτυ για να μη φουντάρει καμιά γάτα απ' το δεύτερο όροφο. Ίσως γεμίσω και λίγο με πρασινάδα το χώρο μου, καμιά γαρδένια ή δυόσμο που μοσχοβολάνε, αν και δεν τό'χω καθόλου με τα φυτά και τα άνθη. Ότι φυτό μπει εδώ μέσα, μαραίνεται μέσα σε λίγα 24ωρα απ' την ανημπόρια ή, απλά, την απροθυμία μου να το περιποιηθώ. Η τηλεόραση πάλι τα σαββατόβραδα όλο μαλακίες παίζει, συνήθως τηλεγλέντια για να νομίζουν πως περνάνε καλά οι πικραμένοι του τόπου τούτου. Πριν από λίγο ο Δούσης στο open έκανε ξενάγηση στην Ταϊλάνδη κι άκουγα τη μάνα μου απ' τ' άλλο δωμάτιο να λέει πως εκεί όλα τα τρώνε, μέχρι και τους κροκόδειλους σουβλάκι τους κάνουν. 

Δουλεύω στο laptop, στήνω το playlist για την εκδήλωση της Δευτέρας στον πεζόδρομο της Κιάφας. Παρουσιάζουμε το βιβλίο «Τα διηγήματα του Εγκλεισμού» και η Κατερίνα με τον Γιώργο από τις εκδόσεις Άπαρσις μού ζήτησαν να αναλάβω χρέη DJ. Μια χαρά, τα ίδια που παίζω κάθε Τετάρτη στη «Μυροβόλο» θα παίξω κι εκεί. Το πολύ - πολύ να ρίξω μεσ' στην τσάντα, τη βαριά κι ασήκωτη, πέντε - έξι ακόμη CD, ξένα, rock ή pop. Διότι, OK, βιβλίο παρουσιάζουμε, δε γίνεται όμως να τη βγάλουμε με «Του μικρού βοριά» και το «Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα». Το θες κι ένα «La isla bonita», ένα «Dancing Queen» ή, έστω, ένα «Roadhouse Blues». Προβλέπεται να περάσει κόσμος και κοσμάκης είτε αγοράσει, είτε δεν αγοράσει το ογκώδες βιβλίο μας. Και λέω «μας», καθώς υπάρχει μέσα κι ένα δικό μου διήγημα, δημοσιευμένο σ' αυτό το blog πολλά χρόνια πίσω, που φυσικά το πέρασα ένα δεύτερο χέρι για την τωρινή έκδοση. Κατά σύμπτωση, ήταν ένα διήγημα που'χε αρέσει πάρα πολύ στον Λευτέρη Ξανθόπουλο. Αυτό είχε διαβάσει κι ήθελε από τότε να μου έβγαζε με δική του επιμέλεια τα διηγήματα μου στον Γαβριηλίδη. Δεν το κάναμε ποτέ. Δεν προλάβαμε. Τώρα πια «έφυγαν» και ο Γαβριηλίδης και ο Ξανθόπουλος. 

Πολύ με λύπησε ο θάνατος αυτού του ανθρώπου. Ότι έχω να πω για τον Λευτέρη, αδυνατώ να το κάνω τώρα που η τέφρα του αιωρείται ακόμη στον αέρα. Για φαντάσου! Πριν μία δεκαετία τον έβλεπα να κλαίει σα μωρό παιδί πάνω απ' τη σορό του Αντρέα Παγουλάτου στο κοιμητήριο του Περιστερίου. Η δική του εξόδιος τελετή ήταν πιο πολύ «επίσημη» παρά παρεΐστικη, όπως του Παγουλάτου. Επικήδειοι, παράγοντες του ελληνικού κινηματογράφου, λογοτέχνες κ.α. Κι εκείνος μεσ' στο φέρετρο με τη γνωστή εικόνα του άψυχου νεκρού παγωμένου ανθρώπινου κελύφους. Δεν ξέρω πότε θ' αξιωθώ να ξανακάνω ταινία έτσι όπως έχουν γίνει τα πράγματα, σίγουρα όμως θα την αφιερώσω στη μνήμη του Λευτέρη, αυτού του ψηλού τύπου με τα μακριά μαλλιά και τα γένια που με πίστεψε πολύ και μου στάθηκε σε όλες τις κινηματογραφικές, δημοσιογραφικές, μα και λογοτεχνικές μου απόπειρες. Θα ήθελα σύντομα να κάνω ένα νέο ντοκιμαντέρ, αλλά δεν εξαρτάται δυστυχώς από μένα. Σχεδόν 1.500 σενάρια κατατέθηκαν - λέει - στο χρηματοδοτικό πρόγραμμα του ΥΠΠΟ για δημιουργία ταινιών μυθοπλασίας και τεκμηρίωσης. Σφαγή κανονική! Και ποιος θα κάτσει να διαβάσει 1.500 σενάρια μέσα σε ένα μήνα που, υποτίθεται, βγαίνουν τα αποτελέσματα; Έχω την εντύπωση πως θα διαβάσουν απλά τίτλο project και όνομα σκηνοθέτη κι έτσι θα γίνει το πρώτο «ξεσκαρτάρισμα». Φέξε μου και γλίστρησα...Την Τρίτη βράδυ, αν μπορέσει ο Μανιάτης ν' αδειάσει απ' την εφημερίδα, είπαμε να πάμε παρέα να δούμε τον Πουλικάκο στο διαμέρισμα του στα Εξάρχεια. Δεν είμαι υπερβολικός, αλλά βγαίνεις πάντα κερδισμένος ύστερα από μία συνάντηση με τον Πουλικάκο. Κάποιες στιγμές πιάνει και την κιθάρα του και σου ξαναθυμίζει τι εστί rock and roll σε εποχές «εντεχνοποίησης των πάντων», όπως λέει ο ίδιος. Την επόμενη, Τετάρτη, έχει δρομολογηθεί τηλεοπτικό γύρισμα, για το οποίο θα με...σφάξει η οικοδέσποινα αν αποκαλύψω περισσότερα στοιχεία. Ωραίο θα είναι, πιστεύω, το εν λόγω τηλεοπτικό αφιέρωμα, καθώς το τιμώμενο πρόσωπο είναι πραγματικά αξιαγάπητο. Εν αναμονή της Κυριακής, λοιπόν, που μάλλον θα κυλήσει κάπως σαν το σημερινό Σάββατο. Κατ' οίκον. 

Για τον συνθέτη Πάρι Παρασχόπουλο - απόψε στο Ρυθμός Music Stage της Ηλιούπολης

Εφτά χρόνια συμπληρώνονται σε λίγες μέρες από το θάνατο του ποιητή και αγαπημένου φίλου, Αντρέα Παγουλάτου, τον οποίο θυμάμαι να μου μιλάει όλο καμάρι - και δεν είναι υπερβολή αυτό - για τα τραγούδια που αξιώθηκαν να φτιάξουν κάποτε από κοινού με τον συνθέτη Πάρι Παρασχόπουλο. Για την ακρίβεια, πολλά χρόνια πριν τον μελοποιήσουν νεότεροι τραγουδοποιοί και συνθέτες, σαν τον Ηλία Βαμβακούση και τον Πάνο Μπούσαλη, ο Παγουλάτος μνημόνευε σταθερά τη συνεργασία του με τον Θάνο Μικρούτσικο στα 70s και με τον Παρασχόπουλο στην επόμενη δεκαετία. Ο Παγουλάτος χαιρόταν απίστευτα το συνταξίδεμα της ποίησης του με τη μουσική ως λάτρης της συγκεκριμένης τέχνης σε όλες τις μορφές της: από τα παλιά ρεμπέτικα τραγούδια μέχρι το ψυχεδελικό rock κι από τα νέγρικα blues μέχρι τη λεγόμενη σύγχρονη μουσική. Σ' αυτήν ακριβώς, τη σύγχρονη μουσική, θεωρούσε ότι ανήκει και ο Πάρις Παρασχόπουλος, που γεννήθηκε στις Σέρρες και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη για να βρεθεί στο Παρίσι, όπου σπούδασε τη μουσική και επί 12 χρόνια ήρθε σε στενή επαφή με όλα τα προοδευτικά κινήματα. Προτού γνωρίσω από κοντά κι εγώ τον Παρασχόπουλο, η εικόνα που είχα γι' αυτόν - μέσω του Παγουλάτου πάντα - ήταν αυτή ενός πρωτοποριακού συνθέτη, επηρεασμένου ίσως από τον Γιάννη Χρήστου, που επίσης ο Παγουλάτος είχε γνωρίσει και συνεργαστεί μάλιστα στα πολύ νεανικά του χρόνια. Δε μπορούσα τότε να γνωρίζω πως ο Παρασχόπουλος ανάμεσα στις πιο πειραματικές μουσικές αναζητήσεις του, σεβόταν απεριόριστα τη φόρμα του τραγουδιού με αρχή, μέση και τέλος, όχι μόνο μελοποιώντας τον γλωσσοκεντριστή Παγουλάτο, αλλά και τον Βασίλη Ρώτα, καθώς και τον Σταύρο Ζαφειρίου. Έτσι, η δική μου πρώτη γνωριμία με τη μουσική του έγινε προ 10ετίας περίπου με ένα τραγούδι του που κυκλοφόρησε σε CD μαζί με το ρηξικέλευθο λογοτεχνικό περιοδικό Νέα Συντέλεια - προϊόν της φωτισμένης συνεργασίας του Παγουλάτου πάλι με τον ποιητή Νάνο Βαλαωρίτη. Το τραγουδούσε ο Δημήτρης Νικολούδης, ένας σημαντικός ερμηνευτής της Θεσσαλονίκης, ικανός να υπηρετεί πάντα το καλό ελληνικό τραγούδι, είτε πρόκειται για το έντεχνο, είτε για το πιο περίτεχνο και σύνθετο, σαν αυτό δηλαδή του Παρασχόπουλου. Όταν ο Παγουλάτος έφυγε απρόσμενα από τη ζωή, ανέβηκα στη Θεσσαλονίκη και συνάντησα για πρώτη φορά τον Παρασχόπουλο προκειμένου να του παραδώσω ένα σπάνιο ηχογράφημα: Τη φωνή του ποιητή, όπως την είχα διασώσει σε απαγγελίες ποιημάτων του, από κάτι ωραίες εκπομπές που κάναμε επί σειρά ετών πρώτα Στο Κόκκινο 105.5 και κατόπιν στο Κανάλι 1 του Πειραιά. Πέρασε ο καιρός και πόσο μεγάλη πραγματικά ήταν η χαρά της παραλαβής από το ταχυδρομείο του συλλεκτικού CD με τίτλο ''Χνάρια'', την ολοκληρωμένη αποτύπωση εν ολίγοις της εργασίας του Παρασχόπουλου πάνω στην ποίηση του Παγουλάτου και με ερμηνευτή τον Νικολούδη! Ομολογώ πως το CD αυτό που παρουσιάζουμε απόψε και που εγώ κρατάω στο αρχείο μου εδώ και μερικά χρόνια, ήταν ένα πολιτιστικό σοκ σχεδόν! Δεν λέω έκπληξη, καθώς, όπως είπα πριν, ο Παγουλάτος μού είχε γνωρίσει τον συνθέτη Παρασχόπουλο, μιλώντας μου για την πολυσχιδή καλλιτεχνική του προσωπικότητα - μία προσωπικότητα που εκφράστηκε κατά καιρούς μετά από τις συνθέσεις του για το θέατρο, τον κινηματογράφο, το ντοκιμαντέρ, ακόμη και για το χορό και την τηλεόραση. 

Τα ''Χνάρια'' είναι ένα ανατρεπτικό μουσικό έργο, αναρχικό θα τολμούσα να πω, συμφώνως και με το τελικό άλφα - σύμβολο της λέξης του τίτλου. Είναι εντυπωσιακό πως ο Παρασχόπουλος μεταχειρίστηκε απρόβλεπτους μουσικούς συνδυασμούς σα να ήταν ζωγράφος σουρεαλιστής που μπροστά στο καβαλέτο του, αντί για χρώματα, δούλεψε με τις σκορπισμένες πάνω στο χαρτί λέξεις του Παγουλάτου. Δίχως κανένα βερμπαλισμό εκ μέρους του, με γνώση αντιθέτως της τέχνης του, δημιούργησε μια ''οικονομία λογισμών και αισθημάτων'', κατά πως θά'λεγε κι ο ποιητής, αξιοποιώντας εμβόλιμη τη φωνή του Νικολούδη και μουσικά όργανα, όπως το πιάνο, το μαντολίνο, τα πνευστά και τα κρουστά. Για μένα η συγκίνηση είναι μεγάλη κάθε φορά που ακούω τη συγκλονιστική φωνή του ποιητή να αναδύεται μέσα από τα ηχητικά τοπία του Παρασχόπουλου, υπενθυμίζοντας μου τη μόνιμη αγωνία, όχι μόνο δική του, αλλά έτσι όπως την εξέφρασε για κάθε συνάνθρωπό του: Ποιος θα βρεθεί ν' αθωώσει την αγάπη άνευ όρων; Κι αν ακόμη με τα ''Χνάρια'', ο Παρασχόπουλος αγκάλιασε τον λόγο του Παγουλάτου, έτσι όπως του ταίριαζε κι έτσι όπως θα τό'θελε κι ο ίδιος, με ένα άλλο έργο του, το ''Πανσέληνο βλέμμα'' (τι όμορφος τίτλος!) σε στίχους του Σταύρου Ζαφειρίου, ο συνθέτης έφτιαξε έναν υπέροχο κύκλο jazzy λαϊκότροπων τραγουδιών με τις φωνές του Νικολούδη, της Λίνας Παλερά και της Ιωάννας Δέσποινας Ζαζοπούλου. Με το ''Πανσέληνο βλέμμα'' ο Παρασχόπουλος με όχημα την ποίηση του Ζαφειρίου μοιάζει να αφήνει παράμερα τα παρισινά αμφιθέατρα και να μας παρασύρει σε ένα περίπατο στη Θεσσαλονίκη, στις Σαράντα Εκκλησιές του Ντίνου Χριστιανόπουλου, στον περιθωριακό Βαρδάρη και στα ρωμαϊκά απομεινάρια της πόλης, συνεπικουρούμενος από την Ορχήστρα Orion Art. Είναι εξαίσιο που το ''Πανσέληνο βλέμμα'' επανεκδίδεται σήμερα από τον Μετρονόμο του Θανάση Συλιβού και μπορούν κι άλλοι πολλοί να έχουν πρόσβαση στη σπάνια μελωδικότητα και στην ατόφια λαϊκή του ατμόσφαιρα. Ωστόσο, η έκπληξη που μας περίμενε στη γωνία δεν ήρθε ούτε και με το ''HoMo'', τις σουίτες που έγραψε ο Παρασχόπουλος για το σαξόφωνο του Θεόφιλου Σωτηριάδη με τη συμμετοχή στο βιμπράφωνο της Μαργαρίτας Κουρτπαρασίδου. Είπαμε, στη σύγχρονη μουσική ανήκει ο συνθέτης, απόλυτα λογικό επομένως να αντλεί κατά καιρούς την έμπνευση του από τα πιο προοδευτικά μουσικά ρεύματα. Η έκπληξη ήρθε κανονικά με την κυκλοφορία από τον Μετρονόμο του δικού του ''Ερωτόκριτου'' στην απόδοση του Βασίλη Ρώτα. 

Δεν έχω πρόβλημα να μαρτυρήσω πως το συγκεριμένο μουσικό έργο είναι εφάμιλλο του κύκλου ''Αχαρνής'' του Διονύση Σαββόπουλου και μπορεί ο ιστορικός του μέλλοντος κάπου εκεί να το συμπεριλάβει. Με τον ''Ερωτόκριτο'' ο Παρασχόπουλος αποδεικνύει, σχεδόν τριάντα χρόνια μετά τη σύνθεση του, πώς την ιστορία πραγματικά τη φτιάχνουν οι παρέες. Και τι παρέες! Βρισκόμαστε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και αν υποτεθεί πως στο έργο αυτό έβαλαν τη φωνή τους ο αείμνηστος Νίκος Παπάζογλου, ο οποίος τότε μεσουρανούσε, αλλά και ο Σωκράτης Μάλαμας, που μόλις είχε βγάλει τις ''Ασπρόμαυρες ιστορίες'' του, ο αναρχικός στο πνεύμα Πάρις Παρασχόπουλος προχώρησε σε κάτι ακραίο: Ένα μεσημέρι πήγε, όπως λέει ο ίδιος στο ένθετο, από όλα τα γνωστά στέκια της Θεσσαλονίκης και πρότεινε σε όποιον έβρισκε, αν ήθελε νά'ρθει να τραγουδήσει στο στούντιο ένα τραγούδι! Μια πράξη αρκούντως ελληνική, η αποθέωση της εξωστρέφειας, της προσφοράς και της ζήτησης, σε μία περίοδο που ερχόμενος από το Παρίσι αποζητούσε την προσωπική του ελληνικότητα. Το αποτέλεσμα τον δικαίωσε με έναν κύκλο τραγουδιών γεμάτων από τον ήχο του τζουρά, του λαούτου, του μπαγλαμά και του βιολιού, καθώς και από τις ερμηνείες του Παπάζογλου, του Μάλαμα, του Σταύρου Ζιώγα, της Αγγελικής Λεμονή και της Όλγας Αθανασιάδου. Ενδεχομένως τώρα ο Συλιβός νά'χει βαρεθεί ν' ακούει συγχαρητήρια για τη δουλειά του εδώ και τόσα χρόνια στο χώρο των μουσικών εκδόσεων, θεωρώ όμως πως η ''γνωριμία'' που επιχειρεί του Παρασχόπουλου με ένα ευρύτερο κοινό είναι από τα πιο πρωτοποριακά και εναλλακτικά πράγματα που έκανε ποτέ με τον Μετρονόμο του. Έτσι, γιατί ο Παρασχόπουλος δεν είναι συνθέτης διάσημος Β' κατηγορίας, ίσως και Γ', όπως χιουμοριστικά αυτοπροσδιορίζεται. Είναι ένας Έλληνας συνθέτης Α' κατηγορίας, άλφα - άλφα που λέμε, όαση πραγματική μέσα στην περιρρέουσα ασημαντότητα ενός τραγουδιού που κατά κόρον προβάλλεται από τα μέσα. Γνωρίστε τον και αφεθείτε στην υψηλού επιπέδου Τέχνη του. Και ίσως κάποιοι μπορούμε να φανταστούμε ένα πλατύ χαμόγελο στο πρόσωπο του Αντρέα Παγουλάτου, καθώς ακούει τα έργα του φίλου του. Όπου κι αν βρίσκεται.

review-από-την-εκδήλωση-της-ΟΥΤΟΠΙΑΣ-στη-μνήμη-αντρέα-παγουλάτου

Λυπάμαι που από τη χθεσινή βραδιά για τον Αντρέα Παγουλάτο δεν προνόησα μεσ' στο άγχος μου να πάρω φωτογραφική μηχανή μαζί κι έτσι μόνο την άνωθεν φωτογραφία έχω τώρα: Τον σκηνοθέτη - ποιητή Λευτέρη Ξανθόπουλο με τον φίλο του, σκηνοθέτη - συγγραφέα Λάκη Παπαστάθη και δίπλα τους τη ντοκιμαντερίστρια Εύα Στεφανή. Φωτογραφία ενδεικτική, ωστόσο, τού ποιοι ήμασταν στο θέατρο του Αρμένη στα Εξάρχεια, τιμώντας τη μνήμη ενός φίλου και όχι κάνοντας ένα ''στεγνό'' αφιέρωμα σε κάποιον ποιητή. Δεν το περίμενα να έρθει ο Νίκος Κούνδουρος στην εκδήλωση. Μου ζήτησε να πάω να τον πάρω - τα σπίτια μας είναι ένα τσιγάρο δρόμος - όπως και έγινε. Τον βρήκα να με περιμένει έτοιμος, ενώ περίμενε κάτω το ταξί, πήρε το μπαστούνι του και μέχρι να φτάσουμε στο θέατρο μού μιλούσε για το νέο μοντάζ της τελευταίας ταινίας του. Πρώτη είδαμε την Εύα Κοταμανίδου. ''Αυτή είναι η Κοταμανίδου;'' έσκυψε και με ρώτησε ο Κούνδουρος, που προφανώς είχε χρόνια να τη συναντήσει. Κι αμέσως μετά: ''Τι λες, βρε παιδί μου...'' Η δε Εύα τον ρώτησε αν είναι καλά, ''όχι'' της απάντησε αυτός χαμογελαστά και μπηκαμε στην αίθουσα. Στην οποία αίθουσα ήδη είχαν προσέλθει ο Λάκης Παπαστάθης, η Εύα Στεφανή, ο Λεωνίδας Εμπειρίκος, ο Κωστής Τριανταφύλλου, ο Κώστας Κρεμμύδας, ο Λευτέρης Ξανθόπουλος - συμπαρουσιαστής της εκδήλωσης, η Έφη Ξηρού, η Μαρία Λαγγουρέλη, ο Ευτύχης Μπιτσάκης με τη Μαρία Κοκκίνου και την Τιτίκα Καραβία,

η Νένα Βενετσάνου, ο Ηλίας Βαμβακούσης με τον Παναγιώτη Μπούσαλη, ενώ λίγο αργότερα στην παρέα προστέθηκαν ο Θανάσης Ρετζής, η Μάρσα Μακρή με τον Δημήτρη Θεοδωρόπουλο, ο Κώστας Σταθόπουλος και αρκετοί άλλοι καλλιτέχνες και φίλοι του Παγουλάτου. Απουσία μπήκε στη Μαρίζα Κωχ, η οποία έπρεπε εκτάκτως να τρέξει στο αρμόδιο νοσοκομείο το σκυλάκι της που είχε σοβαρό πρόβλημα στο πόδι του, αλλά φρόντισα να την ''αντικαταστήσω'' για να μη χαλάσει η ροή του προγράμματος με τη Γιώτα Γιάννα! Χαλασμός έγινε με το σόλο της Γιώτας στη φυσαρμόνικα που ανάγκασε τον Ξανθόπουλο να της ζητήσει ανκόρ, αλλά και τον Λεωνίδα Εμπειρίκο να πλέξει το εγκώμιο της! Σωστά μίλησα πιο πάνω για ''παρέα''. Έτσι και δινόταν βήμα σε έναν - έναν από τους ανθρώπους στο χώρο, ο καθένας θά'χε να θυμηθεί μια ιστορία ή να πει δυο λόγια για τον Παγουλάτο. Συγκινητικό και το κλείσιμο της βραδιάς από τον Μπούσαλη και τον Βαμβακούση, τα δύο παιδιά που μελοποίησαν τον Παγουλάτο τα τελευταία χρόνια της ζωής του και που τους είχε μεγάλη αδυναμία. Πιστεύω, μάλιστα, πως το τραγούδι που έγραψε ο Παναγιώτης για τον Αντρέα θα πρέπει να ηχογραφηθεί ως ντουέτο του με τον Ηλία οπωσδήποτε! Τους ακούγαμε με τον Ξανθόπουλο δίπλα μου να το ερμηνεύουν και βουρκώσαμε. Ήταν σαν δύο παιδιά που ορφάνεψαν να τραγουδούν για τον πατέρα τους, τέτοια αίσθηση έβγαλαν! Γεια σου, Αντρέα μας, δε σε ξεχνάμε όπως βλέπεις, εδώ είμαστε και θα είμαστε να σε μεταφέρουμε μέσα μας ολοζώντανο για όλα τα επόμενα χρόνια! Κρατώ τη δέσμευση του Κώστα Κρεμμύδα των εκδόσεων ''Μανδραγόρας'' για μία ποιητική μαραθώνια ολονυκτία στη μνήμη του Αντρέα Παγουλάτου που θα ξεκινήσει Παρασκευή και θα τερματιστεί Κυριακή. Το συνήθιζε και ο ίδιος, άλλωστε, να ξενυχτάει με την παρέα των ποιητών...

η-εκδήλωση-μνήμης-αντρέα-παγουλάτου-από-το-περιοδικό-ΟΥΤΟΠΙΑ-απόψε-στο θέατρο-γιώργου-αρμένη

Σήμερα θα είμαστε όλοι στο Νέο Ελληνικό Θέατρο του Γιώργου Αρμένη για να τιμήσουμε τη μνήμη του ποιητή και αγαπημένου φίλου μας, Αντρέα Παγουλάτου, που έφυγε από τη ζωή τον Μάρτιο του 2010. Το καλό μ'αυτές τις εκδηλώσεις - εννοώ στη μνήμη του Αντρέα - είναι πως πάντα στήνονται από τους φίλους του και κάπου έχω την αίσθηση πως το πνεύμα του ποιητή δεν κινδυνεύει από την ''κακή θέληση'' των κρατικοδίαιτων, επί των πολιτιστικών, ''καλοθελητών''. Ο ίδιος, άλλωστε, παρ' όλες τις μεγάλες διασυνδέσεις του, ήταν η απόλυτη έκφραση της αντισυστημικότητας στην Τέχνη, ποτέ δεν έβγαλε χρήματα, δεν έγινε πλούσιος ή ακόμη δεν έγινε αρεστός σε αυτούς που εν μέρει κινούσαν και κινούν τα νήματα της Τέχνης στη χώρα μας, αποκαλώντας τον έως και γραφικό. Κι ας γνώριζαν κατά βάθος πως δεν διαθέτουν τίποτα σχεδόν από τη σκέψη και τη γνώση του! Η εκδήλωση θα ξεκινήσει στις 20.00 και αν όλα πάνε καλά θα τελειώσει στις 22.00...Προσωπικά, το κόβω να τελειώνουμε μετά τα μεσάνυχτα, όπως ανέκαθεν συνέβαινε με παρεμφερείς μουσικο-ποιητικές εκδηλώσεις. Δεν πειράζει, καλά θα περάσουμε και πάλι! Ο σκηνοθέτης - ποιητής Λευτέρης Ξανθόπουλος κι εγώ θα είμαστε συντονιστές της βραδιάς. Ο Ευτύχης Μπιτσάκης, ψυχή του περιοδικού ΟΥΤΟΠΙΑ που ανάλαβε τη διοργάνωση, θα κάνει μία πρώτη εισήγηση για ν'ακολουθήσουν σύντομες παρεμβάσεις περί της ποιήσεως του Παγουλάτου από τους ποιητές Κώστα Κρεμμύδα, Κώστα Σταθόπουλο, Κωστή Τριανταφύλλου, Μαρία Λαγγουρέλη και, αν το θελήσει, και από τον Λεωνίδα Εμπειρίκο. Η Εύα Κοταμανίδου θα διαβάσει ποιήματα του Παγουλάτου εν συνεχεία, θα προβληθεί ένα 10λεπτο βίντεο σε σκηνοθεσία Ηλία Γιαννακάκη και αμέσως μετά θα τραγουδήσει η Νένα Βενετσάνου. Το λόγο θα πάρουν στο σημείο εκείνο οι βετεράνοι κινηματογραφιστές Νίκος Κούνδουρος, Λάκης Παπαστάθης και Θανάσης Ρεντζής. Συνέχεια με την Εύα Κοταμανίδου στα υπόλοιπα ποιήματα του Παγουλάτου και τραγούδι από τη Μαρίζα Κωχ. Οι εισηγήσεις θα ολοκληρωθούν με τους νεότερους κινηματογραφιστές Γιάννη Οικονομίδη και Εύα Στεφανή και τον εικαστικό Δημήτρη Αληθεινό. Τέλος, τραγούδι από τα ''παιδιά'' του Παγουλάτου, τον Ηλία Βαμβακούση και τον Πάνο Μπούσαλη. Σημειωτέον, στη βραδιά θα παραστεί και η Γιώτα Γιάννα, η οποία θα συνοδεύσει κάποιους ποιητές με τη φυσαρμόνικα της!

αναχώρηση-για-το-φεστιβάλ-''εικόνες-και-όψεις-του-εναλλακτικού-κινηματογράφου''-της-λευκωσίας

 

Νόμισα πως δεν θα παραστώ στο Φεστιβάλ ''Εικόνες και Όψεις του Εναλλακτικού Κινηματογράφου'' της Λευκωσίας καθ' όλη τη διάρκεια του - στο αρχικό email του ο Γιάγκος, ο διοργανωτής, μιλούσε για τέσσερις διανυκτερεύσεις στο νησί. Τελικά, μόλις πριν λίγες εβδομάδες έμαθα πως θα μείνω μία ολόκληρη εβδομάδα, από την πρώτη μέρα του φεστιβάλ (μεθαύριο, Τετάρτη 25/6) μέχρι την τελευταία (1/7) και επιστροφή στην Αθήνα την επόμενη.  Λογικό, αφού στη φετινή διοργάνωση δεν πηγαίνω ούτε για να συμμετάσχω με κάποια δική μου δουλειά, ούτε για να γράψω ανταπόκριση για κάποιο έντυπο. Πηγαίνω για να εργαστώ ως εισηγητής στις ταινίες του τμήματος ''Το Φάντασμα της Επανάστασης'', κατά τη γνώμη μου το πλέον ενδιαφέρον τμήμα του φεστιβάλ. Για το λόγο αυτό εργάστηκα το προηγούμενο διάστημα. Ξανάδα ή είδα για πρώτη φορά κι εγώ ταινίες σπάνιες των Γκοντάρ, Χυτίλοβα, Κράμερ, Μπέλα Ταρ κ.α. προκειμένου να γράψω ένα κείμενο 3.000 λέξεων για τον κατάλογο του φεστιβάλ. Η όλη διαδικασία με συγκινεί και με τιμάει, εφόσον κατά ένα τρόπο αντικαθιστώ τον συχωρεμένο Αντρέα Παγουλάτο, ο οποίος έκανε το ίδιο επί σειρά ετών για το συγκεκριμένο κυπριακό φεστιβάλ. Μάλιστα ο ίδιος συνήθιζε να το χαρακτηρίζει Φεστιβάλ Αντεργκράουντ Κινηματογράφου και είχε απόλυτο δίκιο αν υποτεθεί πως το 2011, ένα χρόνο μετά την αναχώρηση του, πρωτοπήγα εκεί και παρακολούθησα ένα αφιέρωμα σε εξαιρετικά σπάνια ταινιάκια του κινήματος fluxus. Την αγαπάω την Κύπρο! Εκτιμώ πολύ το ότι εκτιμούν την τέχνη και τους εκπροσώπους της, στηρίζοντας τους με τα μέσα που διαθέτουν. Δεν θα ξεχάσω το 2011, εκείνη την πρώτη φορά που επισκέφτηκα το φεστιβάλ, την υπεύθυνη των κινηματογραφικών του Υπουργείου Πολιτισμού Κύπρου, την Έλενα Χριστοδουλίδου, να με παίρνει σε μια μεγάλη βόλτα για να γνωρίσω Κύπριους ποιητές, εικαστικούς και σκηνοθέτες! Σαφώς είναι μικρότερη χώρα η Κύπρος και σαφώς επίσης η καρδιά του πολιτισμού χτυπάει στην πρωτεύουσα Λευκωσία, πάντως το κράτος συμπεριφέρεται στους καλλιτέχνες όπως αρμόζει σε κάθε πολιτισμένο μέρος του κόσμου. Αναχώρηση για Κύπρο, λοιπόν, σε δύο 24ωρα και παραμονή στη Λευκωσία για μία εβδομάδα με προβολές εξαιρετικών ταινιών από το παγκόσμιο κινηματογραφικό στερέωμα και πολλές συζητήσεις με το κοινό. Όλες οι προβολές θα είναι δωρεάν, κάτι που συνέβαινε και στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Λεμεσού, πού'χα συμμετάσχει πέρσι το καλοκαίρι με την ταινία για την Κατερίνα Γώγου, με αποτέλεσμα η αίθουσα να γεμίζει ασφυκτικά. 

Εν συνεχεία, ερχόμενος από Κύπρο, στις 3 Ιουλίου θα παρουσιάσουμε το πρώτο βιβλίο του συνάδελφου και φίλου Δημήτρη Μανιάτη που έβγαλε ο Θανάσης Συλιβός από τον ''Μετρονόμο'' του. Ο Μανιάτης, με τον οποίο συχνά λέμε ότι αμφότεροι ξεκινήσαμε και πορευθήκαμε μαζί στο χώρο αυτό, μου έκανε την τιμή να μου ζητήσει να είμαι στο πάνελ με Σταμάτη Κραουνάκη, Πέπη Ραγκούση και Άκη Καπράνο. Το βιβλίο του θα το πάρω μαζί μου στην Κύπρο κι εκεί θα γράψω το δικό μου κείμενο για να διαβάσω στην εκδήλωση. Θα επανέλθω όμως με νέο post. Για την ώρα, καλό μου ταξίδι, καλά να περάσουμε και τα ξαναλέμε σύντομα!

η-μουσική-ανάγνωση-της-μαρίκας-κλαμπατσέα-στα -γράμματα-της-calamity-jane-στην-κόρη-της

Εδώ και χρόνια ήθελα να γνωρίσω τη Μαρίκα Κλαμπατσέα. Για την ακρίβεια, απ' όταν μού'χε πρωτομιλήσει ο ποιητής Αντρέας Παγουλάτος για ένα αβάν γκαρντ φαινόμενο, δυστυχώς άγνωστο στο ευρύ κοινό. Μου την είχε περιγράψει, θυμάμαι, ως κάτι μεταξύ Janis Joplin, Diamanda Galas, αλλά και Chopin! Πέρσι έπεσε στα χέρια μου ο ένας από τους συνολικά δύο δίσκους που έχει κάνει σε μία μικρή ανεξάρτητη εταιρεία, τη Musica Viva, και κατάλαβα πολύ καλά τι εννοούσε ο ποιητής! 

Πριν από λίγη ώρα έγινε στον Ιανό της Σταδίου η συνέντευξη Τύπου για τη συναυλία της Κλαμπατσέα στο Μέγαρο Μουσικής την ερχόμενη Παρασκευή, 12 Απριλίου. Τίτλος της συναυλίας, Calamity Jane - Γράμματα στην κόρη της (1877 - 1902), το project δηλαδή που αποτέλεσε και το υλικό του άλλου δίσκου της, αυτού που μου έλειπε. Τον απόκτησα σήμερα με τέτοια χαρά λες και μου χάριζαν θησαυρό. Και δεν υπερβάλλω καθόλου! 

Στην ομιλία της, η Κλαμπατσέα τόνισε πως η έλξη της για κάθε ανθρώπινη διαφορετικότητα και η εκτίμηση της στους αποκλίνοντες αυτού του κόσμου ήταν οι αιτίες που την έκαναν να ασχοληθεί με την προσωπικότητα της Calamity Jane, μια γυναίκα που προκάλεσε τα ήθη της πουριτανικής αμερικανικής κοινωνίας του 19ου αι., υιοθετώντας ένα ανδρόγυνο look και διαπρέποντας σε κατ' εξοχήν ανδρικά σπορ, σαν τη σκοποβολή και την ιππασία. 

Από το ομότιτλο βιβλίο των εκδόσεων Εκκρεμές στη μετάφραση της Ελένης Ζαχαροπούλου, διάβασε αποσπάσματα η Μάρθα Παπαθανασίου. Επιστολές της Calamity Jane στην κόρη της, μέσα από τις οποίες φανερωνόταν η πίεση του κοινωνικού περίγυρου της εποχής, κυρίως όμως η αγάπη μίας πολύ ιδιαίτερης μάνας προς το παιδί της και τον σύντροφο της, Bill Hickok. 

Η ιστορία έχει τοποθετήσει λάθος την Calamity Jane, τόνισε η Μαρίκα Κλαμπατσέα, αφού δεν μπόρεσε ποτέ να αποδεχτεί τη διαφορετικότητα της - ούτε καν η ίδια η Ιστορία! Και ίσως γι' αυτό το μουσικό concept που εμπνεύστηκε είναι ο ορισμός της πρωτοπορίας.

Εκτός από την ίδια στο πιάνο και το τραγούδι, στον Ιανό βρέθηκε και το κουαρτέτο εγχόρδων, που θα τη συνοδεύσει στο Μέγαρο Μουσικής.Στη γωνία δεξιά διακρίνεται και ο συνθέτης Χρήστος Οικονομίδης μεταξύ των παρευρισκομένων.

Έκανα μερικές ερωτήσεις στη δημιουργό λίγο πριν μας δώσει μια γεύση από τη συναυλία της. Κυρίως για τη μουσική της προσέγγιση. Μου έκανε εντύπωση, π.χ., που μέσα στο project έχουν μπλεχτεί μουσικές του Verdi και του Chopin με το ελληνικό Άσ'τα τα μαλλάκια σου και το παραδοσιακό αμερικανικό, γνωστό από τη Buffy Sainte-Marie, Until it's time for you to go!

Όταν η Κλαμπατσέα πήρε τη θέση της στο πιάνο, συνειδητοποιήσαμε πως ερμηνεύει κάθε σύνθεση σα να είναι ρόλοι διαφορετικοί. Πετυχημένες φωνητικές ακροβασίες, εναλλασσόμενες ερμηνευτικές περσόνες που λειτούργησαν σαν την εξωτερίκευση των εσώψυχων της ηρωίδας της: ο έρωτας, ο θάνατος, η λατρεία για τον Σατανά, το άλογο της, η κραυγή της ενάντια σε κάθε συντηρητικό κοινωνικό καθεστώς. 

Τι κρίμα που δεν έχετε απασχολήσει εσείς τη δισκογραφία, της είπα. Είναι επιεικώς απαράδεκτο να έχετε βγάλει μόνο δύο δίσκους την τελευταία 15ετία...Έλειπα πολλά χρόνια στην Αγγλία, μου απάντησε. 

Εξυπακούεται πως η φράση μου Είναι απαράδεκτο δεν αφορούσε την καλλιτέχνιδα, αλλά τις εταιρείες και τους μανατζαραίους που φρόντισαν να αλώσουν τα πάντα και να αφανίσουν κάθε τι μουσικό που δεν είχε το γαμημένο το ραδιοφωνικό air play τους. Προτού βέβαια αυτοκαταστραφούν μοιραία. Ωστόσο η Μαρίκα Κλαμπατσέα δεν έχει ανάγκη κανέναν για να ασκήσει την εξαιρέσιμη τέχνη της. Είναι εδώ με αθόρυβες μουσικές παραστάσεις, είτε για πιάνο-φωνή, είτε για ορχήστρα, όπως θα συμβεί στις 12 του μήνα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Δεν το χάνω με τίποτα!

το-αφιέρωμα-στη-μνήμη-του-αντρέα-παγουλάτου-στο-nosotros-αναβάλλεται

Τα Εξάρχεια, ως γνωστόν, από χθες τελούν υπό πολιορκία. Μπάτσοι εισέβαλαν στο Vox, όπου θα γινόταν μια μορφή συμβολικής κατάληψης από κατοίκους της περιοχής και πολιτικούς ακτιβιστές, και μπαγλάρωσαν κόσμο. Οι προσαγωγές ''υπόπτων'' λέγεται ότι κάλυψαν ολόκληρα τα Εξάρχεια, από την Καλλιδρομίου μέχρι τη Στουρνάρα. Σήμερα το απόγευμα έχει προγραμματιστεί συγκέντρωση κατά της αστυνομοκρατίας στις 18.00 με συναυλία του συγκροτήματος Deus X Machina στο κέντρο της πλατείας. Λόγω των χθεσινών και των ενδεχόμενων σημερινών επεισοδίων, το αφιέρωμα στη μνήμη του ποιητή Αντρέα Παγουλάτου, που θα γινόταν στο Nosotros, ακυρώνεται και θα προγραμματιστεί εκ νέου για τον Μάιο. Σας ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον, αλλά αυτά - συμβαίνουν -, όταν κανονίζεις εκδήλωση στα Εξάρχεια...

ένα-τραγούδι-για-τον-αντρέα-στο-nosotros

Το Σάββατο 21 Απριλίου, στην επέτειο του πραξικοπήματος της χούντας, προγραμματίστηκε η μουσικοποιητική εκδήλωση - φόρος τιμής στη μνήμη του ποιητή Αντρέα Παγουλάτου. Στο Nosotros των Εξαρχείων, τον χώρο που επί σειρά ετών φιλοξένησε τις Ποιητικές Ανιχνεύσεις του Παγουλάτου με τη δική μου συμβολή στο μουσικό μέρος. Αυτή τη φορά θα λείπει ο πρωτεργάτης, ο Αντρέας...Θα είμαστε όμως εκεί όλοι οι φίλοι του και θα τον τιμήσουμε πραγματικά χωρίς καμία διάθεση μνημόσυνου, μα με την ιδέα πως θα βρίσκεται κι αυτός κάπου ανάμεσα μας. Δε μπορώ ακόμη να παραθέσω τα ονόματα των ποιητών που θα παραστούν και θα διαβάσουν ποιήματα - πρόκειται για αρμοδιότητα του επιστήθιου φίλου του Αντρέα, του ποιητή Κώστα Κρεμμύδα του Μανδραγόρα, ο οποίος και θα με έχει ενημερώσει μέχρι το τέλος της τρέχουσας εβδομάδας. Μπορώ όμως να δώσω τα ονόματα των μουσικών, η συγκεκριμένη δραστηριότητα των οποίων χάρισε στην εκδήλωση τον όμορφο τίτλο Ένα τραγούδι για τον Αντρέα. Έχουμε και λέμε, λοιπόν: Στη μνήμη του Παγουλάτου θα τραγουδήσουν η Μαρίζα Κωχ, ο Παντελής Θεοχαρίδης που θα έρθει σε λίγες μέρες από τη Θεσσαλονίκη γι' αυτό το σκοπό, τα ''παιδιά'' του Αντρέα, οι τραγουδοποιοί Ηλίας Βαμβακούσης και Πάνος Μπούσαλης, όπως και νέοι δημιουργοί που κατά καιρούς συμμετείχαν στις Ποιητικές Ανιχνεύσεις του, πάντα στο Nosotros (Λόλεκ, Δημήτρης Αρναούτης, Δημήτρης Λάμπος, Γεωργία Βεληβασάκη, Τατιάνα Ζωγράφου). Η επιθυμία της Λένας Πλάτωνος να παραστεί και να συμμετάσχει στην εκδήλωση ήδη καταχωρήθηκε - μόλις μία εβδομάδα πριν τον βρει το οξύ εγκεφαλικό, ο Αντρέας είχε συνεννοηθεί με τη Λένα για ένα μεγάλο αφιέρωμα στην ίδια και το έργο της -, ενώ καταλληλότερη ερμηνεύτρια για τα fados, τα πορτογαλικά τραγούδια που λάτρεψε ο Παγουλάτος, δεν θα μπορούσε να είναι άλλη από τη Λίνα Σωπιάδου του συγκροτήματος Δάρνακες. Την παρουσίαση της εκδήλωσης έχουμε ήδη επωμιστεί ο σκηνοθέτης - ποιητής Λευτέρης Ξανθόπουλος, ο ποιητής Κώστας Κρεμμύδας κι εγώ. Ένα τραγούδι για τον Αντρέα στο Nosotros, το Σάββατο που έρχεται, στις 21.00 το βράδυ με ελεύθερη είσοδο! Να είστε όλοι εκεί! 

time-of-the-season-post

Οι μέρες κυλούν νωχελικά σαν τις σονάτες του Chopin που ''τρέχουν'' αυτή τη στιγμή στο cd-player (όχι ότι σκάλισα και τη δισκοθήκη μου, μέχρι το περίπτερο βγήκα για τσιγάρα και πήρα την Ημερησία που δίνει σήμερα τέσσερα cd με έργα του Chopin). Το email μου κατακλύζεται από ανόητα spam μηνύματα του τύπου Ρομαντική απόδραση για δύο στο Ναύπλιο μόνο με 39 ευρώ ή Καθαρίστε τα ακάρεα από το διαμέρισμα σας μόνο με 17 ευρώ αντί 120, που ήταν η αρχική τιμή, προ κρίσης δηλαδή - κοίτα τι γίνεται στον κόσμο! Η δεύτερη προσφορά, πάντως, είναι πιο ενδιαφέρουσα: κηπάκι έχω, γάτες έχω, όλο και κάνα σμάρι ψύλλων θα κοιμάται μαζί μου τα βράδυα και θα μου ρουφάει το αίμα αργά-αργά, θωπευτικά, όπως συνέβαινε το ίδιο με την Ιζαμπέλ Ατζανί και τον Κλάους Κίνσκι στο Νοσφεράτου του Βέρνερ Χέρτζογκ. Τι ταινία κι αυτή! Θυμάμαι που μας την είχε κάνει μάθημα ο Δήμος Θέος στη σχολή κιν/φου. Τη θεωρούσε πολιτική ταινία, καθώς ο Δράκουλας - έλεγε - που στο τέλος κυρίευε τον Μπρούνο Γκανζ και επέστρεφε νικητής στα Καρπάθια ήταν η επιβολή της καταπονημένης Ανατολικής Ευρώπης στην ιμπεριαλιστική Δύση! Ωραίος ο δάσκαλος! Μόνο που όποτε ο Νοσφεράτου - Κλάους Κίνσκι απέφευγε τρομαγμένος το έμβλημα του σταυρού, ο άθεος Θέος γελούσε δυνατά και σχολίαζε ''Αυτές τις αηδίες να μην έδειχνε ο Χέρτζογκ''...Παρεμπιπτόντως, πλησιάζει Μεγάλη Παρασκευή κι ετοιμάζω από τώρα την καθιερωμένη θρηνητική εκπομπή μου αυτή τη φορά στον ιντερνετικό clipartradio. Κάθε χρόνο τέτοια μέρα, αρχικώς στο Κόκκινο 105,5 κι έπειτα στο Κανάλι 1 του Πειραιά, μάζευα στο στούντιο φίλους ποιητές και διαβάζαμε ποιήματα του θανάτου και της απώλειας με ανάλογες μουσικές επιλογές, εννοείται. Το ίδιο θα γίνει και σε δύο εβδομάδες στο πολύ πιο χαλαρό, όμως, μια και η εκπομπή θα είναι κυριολεκτικά home made! Στις 21 Απριλίου, επίσης, στην επέτειο του πραξικοπήματος, δρομολογήθηκε και το μεγάλο αφιέρωμα στη μνήμη του Αντρέα Παγουλάτου στο εξαρχειώτικο Nosotros. Ακόμη ένας μαραθώνιος ποίησης και τραγουδιού με την επιμέλεια τη δική μου, του ποιητή Κώστα Κρεμμύδα των εκδόσεων Μανδραγόρας και του σκηνοθέτη - ποιητή Λευτέρη Ξανθόπουλου. Στις απαγγελίες των ποιητών θα παρεμβάλλονται τραγούδια από τον Λόλεκ, τον Ηλία Βαμβακούση, τον Πάνο Μπούσαλη, τη Γεωργία Βεληβασάκη, τον Δημήτρη Αρναούτη, τον Δημήτρη Λάμπο και τα άλλα ταλαντούχα παιδιά που από το 2008 συμμετείχαν στις Ποιητικές Ανιχνεύσεις του Παγουλάτου στο Nosotros. Θα παραστούν ακόμη η Λένα Πλάτωνος και η Μαρίζα Κωχ, όπως υποσχέθηκαν, εφόσον και η δική τους παρουσία υπήρξε τιμητική όλα αυτά τα χρόνια στις εν λόγω εκδηλώσεις. Απουσία θα μπει στον Γιώργη Χριστοδούλου, ο οποίος την ερχόμενη Τετάρτη εγκαταλείπει οριστικά την Ελλάδα και εγκαθίσταται μόνιμα στη Βαρκελόνη. Στενοχωρήθηκα με την είδηση, αλλά ταυτόχρονα χάρηκα για τον φίλο τραγουδιστή και τραγουδοποιό που θα γλιτώσει απ' αυτό το χάλι εδώ χάμω. Μακάρι να μπορούσα κι εγώ να το κάνω, να μην είχα καμία υποχρέωση πίσω μου, να τα μάζευα και να τράβαγα για όπου μ' έβγαζε. Ξέροντας τον εαυτό μου, πιστεύω πως θα επιβίωνα μια χαρά, ενδεχομένως πολύ καλύτερα απ' ότι στην Ελλάδα. Πάλι, όμως, είναι σχεδόν σίγουρο πως θα μου συνέβαινε το ίδιο: εκεί που θα συνήθιζα έξω θα άρχισε να μου λείπει η μόνιμη ελληνική ακαταστασία. Μια φορά πού'χα μείνει στο Λουξεμβούργο, έναν μικρό παράδεισο της Ευρώπης, κόντευα να πάθω κατάθλιψη απ' το συνεχές περπάτημα στην Avenue de la Liberte! Ωραίο όνομα για λεωφόρο, αλλά εγώ προτιμώ την Πειραιώς πηγαίνοντας προς την Πέτρου Ράλλη συνήθως. Όπως προτιμώ και κάτι καφέ στους πεζόδρομους στο Κουκάκι. Τις νύχτες σερβίρουν κοκτέιλ με φρούτα και τις μέρες φέρνουν τη γονιμότητα της άνοιξης συσκευασμένη σε περίπτερα του Παγκρατίου. Ρεαλιστικό, όσο υπερ-ρεαλιστικό κι αν ακούγεται!

2010-2012:μνήμη-αντρέα-παγουλάτου

Σήμερα κλείνουν δύο χρόνια από τον θάνατο του ποιητή Αντρέα Παγουλάτου. Ήταν τέτοιες μέρες, το 2010, που συμμετείχα στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και κατέβηκα εσπευσμένα, καθώς ειδοποιήθηκα για το οξύ εγκεφαλικό επεισόδιο που τον βρήκε. Την επόμενη της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, αυτός, ένας original ποιητής, έμελλε να περάσει στην Αθανασία. Στη μνήμη του προβλήθηκε στο 33ο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους της Δράμας ένα μικρό ''συμπυκνωμένο'' αφιέρωμα που επιμελήθηκε ο Alessandro Spiliotopulos - μέσα στο συγκεκριμένο αφιέρωμα περιέχονται και αποσπάσματα από δύο δικά μου ντοκιμαντέρ, στα οποία συμμετείχε ο Παγουλάτος: το ''Damo Suzuki - Αυτοσχεδιασμοί για μία φωνή, ένα ποίημα και μια τηγανιά μπάμιες'' (2008), όπου ο ποιητής συνυπήρξε με τον Ιάπωνα Kenji Damo Suzuki, τον τραγουδιστή των θρυλικών CAN, και το ''Οδύσσειες σωμάτων - Μπαλάντα για τον Νίκο Κούνδουρο'' (2010) με τον Παγουλάτο να μιλάει για το ''Vortex'' του Κούνδουρου και ουσιαστικά να απαθανατίζεται για τελευταία φορά από τον κιν/φικό φακό. Το καθιερωμένο ραντεβού με όλους τους φίλους για ένα λουλούδι στην τελευταία κατοικία του μετατοπίστηκε για τις επόμενες μέρες. Άλλωστε ήδη ετοιμάζουμε μία εκδήλωση μνήμης μεσ' στον ερχόμενο μήνα. Τίτλος της, ''Ένα τραγούδι για τον Αντρέα'' και χώρος το ''Nosotros SocialCentre'' των Εξαρχείων. Καλή σου ώρα, Αντρέα μας, όπου κι αν είσαι. Ο ερχομός της άνοιξης κάθε χρόνο τέτοια μέρα σα να απαλύνει τη σκληρότητα της απουσίας σου! 

προετοιμασίες

Όλα είναι έτοιμα για το γύρισμα της δραματοποιημένης σκηνής στο κέντρο της πλατείας Εξαρχείων. Η Λουκία ζήτησε να κάνουμε ένα πέρασμα από το μέρος για να πει τις ποιητικές ατάκες που αποστήθισε. Την παρατηρούσα ν' αλλάζει μέχρι και τον βηματισμό της καθώς αφήναμε πίσω μας το παρακείμενο καφέ και κατευθυνόμασταν προς την πλατεία.

Υπέροχη η μουντάδα του σαββατοκύριακου, ότι πρέπει γι' αυτό που πάμε να κάνουμε. Τι κρίμα να μη ζει ο Αντρέας ο Παγουλάτος! Ένα δάκρυ κύλησε μέσα μου το πρωί, βλέποντας την ηθοποιό να διαβάζει επαναστατικούς στίχους του από το Πέραμα, ενθυμούμενοι και οι δυο μας το καλοκαίρι του 2009, στην βεράντα μου στη Βικτώρια, με τον ίδιο να μας τους απαγγέλλει, ανάμεσα μας.
Τιμής ένεκεν, στίχοι και άλλων ποιητών θα συνταξιδέψουν μεσ' στην ταινία δίπλα σ' αυτούς της Κατερίνας Γώγου. Μπορεί, λόγου χάριν, να μην ήταν εφικτή η παρουσία της Στέλλας Βλαχογιάννη (σ' εκείνην είχε δώσει η Γώγου την πρώτη συνέντευξη για τα Τρία κλικ αριστερά εν έτει 1979), η δημοσιογράφος - ποιήτρια, όμως, θα καταγραφεί μέσω της Θλίψης του σώματος της.

Όσο για τον βοηθό μου τον Θρασύβουλο, χάρις τον οποίο εγώ ασχολούμαι μόνο μ' αυτά που πρέπει ν' ασχολούμαι, συν τοις άλλοις τού έπεσε το βάρος και της οργάνωσης ή, σωστότερα, της ταξινόμησης των κομπάρσων. Αν υποτεθεί πως για το κομμάτι μεταμόρφωσης της Λουκίας σε Γώγου δούλεψαν ο Χρόνης ο κομμωτής, η Εύη η μακιγιέζ και η Γιούλα η ενδυματολόγος, για τη συγκέντρωση των απαιτούμενων βουβών προσώπων βοήθησαν φίλοι, όπως ο Γιάννης, ο Έκτορας, η Λιάνα, ο Τάσος, ο Κώστας, η Λίνα, η maira, αλλά και ο Θρασύβουλος.

Μακάρι να είχα λεφτά να έβγαζα έξω - που λένε - όλο το crew της ταινίας και να τους πήγαινα στον Μιχάλη Ρακιντζή! Τι σκηνικό πάλι ειν' αυτό; Ο Ρακιντζής στο Gagarin στις 22 του μήνα! Όλο εκπλήξεις ειν' αυτός ο Τριανταφυλλίδης και στοιχηματίζω ότι θα καεί το μαγαζί τη μέρα εκείνη!

Απεναντίας, στο Κύτταρο της οδού Ηπείρου τα πράγματα είναι σαφώς πιο προβλέψιμα. Ο Νίκος Καλογερόπουλος ξεκίνησε ήδη τις ανατρεπτικές ρεμπετοειδείς παραστάσεις του υπό τον τίτλο Περιμένοντας τους βαρβάρους και σίγουρα θα περάσω κάποιο Δευτερότριτο απ' το παλιό μου λημέρι, όπως τού'χα υποσχεθεί άλλωστε.

Μέσα σ' όλα αυτά χάσαμε και τη Cesaria Evora, την, πολύ δημοφιλή στη χώρα μας, τραγουδίστρια από το Πράσινο Ακρωτήρι. Ήταν 70 ετών, αλλά αντιμετώπιζε σοβαρά καρδιακά προβλήματα - για την ακρίβεια, ποτέ δεν συνήλθε από την εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς, στην οποία υποβλήθηκε πέρσι στη Γαλλία, νομίζω. Σκέφτομαι και την εγχείρηση της μάνας μου, τον εφιάλτη που ξεκινούσε τέτοιες μέρες, ένα χρόνο πριν...Έλεγα στην Πλάτωνος τις προάλλες που το 2010 μας είχε βρει στο Θριάσιο και το 2011 στο Ωνάσειο για να λάβω την εκπληκτική ευχή της Άντε και το 2012 στο...Ηρώδειο! Μου ήταν πολύ αγαπητή η Evora, δεν είχα δει ποτέ συναυλία της, μα ευτυχώς δεν ανήκα σ' αυτούς που τη γνώρισαν απ' τις συνεργασίες της με την Αρβανιτάκη και τη Γαλάνη. Ας αναπαυθεί η ψυχούλα της κι ας βρει ίδια γαλήνη μ' αυτήν που προξενεί η ερμηνεία της στο Besame mucho, τραγούδι πολυαγαπημένο από τα παλιά και τον Tino Rossi. Τούτη η νύχτα προβλέπεται πολυποίκιλη απ' την άποψη των συναισθημάτων, ένας πρωτόγνωρος συνδυασμός προσμονής, αγωνίας, χαράς, δημιουργικότητας, αγάπης και συντροφικότητας. Όλα να πάνε καλά!

ο-ποιητής-αντρέας-παγουλάτος-για-την-ποιήτρια-κατερίνα-γώγου

Αυτή την ώρα κηδεύεται ο σκηνοθέτης Παύλος Τάσιος, σύζυγος της Κατερίνας Γώγου και πατέρας της μοναχοκόρης τους. Στη μνήμη της Γώγου για τα 18 χρόνια από την απουσία της, που συμπληρώνονται σήμερα, δημοσιεύω μία ανέκδοτη σύντομη συνέντευξη του ποιητή Αντρέα Παγουλάτου. Η συνέντευξη με τον Παγουλάτο είχε πραγματοποιηθεί προ διετίας στο πατάρι του Κοραή, στο κέντρο της Αθήνας, και είχε σα θέμα την Κατερίνα Γώγου ως υποτιμημένη ποιήτρια μέσα στο εγχώριο ποιητικό - λογοτεχνικό κατεστημένο. Η ίδια άλλωστε είχε εκφραστεί πολύ εύγλωττα για το φόβο και την απειλή τού να γίνει αποδεκτή απ' αυτό ακριβώς το κατεστημένο: "Εκείνο που φοβάμαι πιο πολύ είναι μη γίνω ποιητής...Μη με αποδεχτεί η ράτσα που μας έλιωσε, για να με χρησιμοποιήσει. Μη γίνουν τα ουρλιαχτά μου μουρμούρισμα για να κοιμίζω τους δικούς μου..." Ο λόγος στον άλλο μεγάλο απόντα, τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο:
Οι λέξεις της Γώγου είχαν θεωρηθεί χυδαίες από πολλούς. Η θεματογραφία της άγγιζε τις πόρνες, τους ομοφυλόφιλους, τους τοξικομανείς, τους παράφρονες και τους νικημένους της ζωής, ανθρώπους δηλαδή που μόνο η beat ποίηση στην Αμερική είχε αγκαλιάσει μέχρι τότε. Διόλου τυχαίο, όμως, που για να περιγράφεις όλα αυτά τα πράγματα και να είσαι καλός ποιητής, οφείλεις να τά 'χεις βιώσει κιόλας. Θυμάμαι γνωστή ποιήτρια - δεν είναι εν ζωή σήμερα - να αποκαλεί φτηνή και καημένη τη Γώγου, όταν κάποια στιγμή μετέφρασα ποίηση της και την συμπεριλάβαμε με τον Νάνο Βαλαωρίτη σε μία ανθολογία Ελλήνων ποιητών στα γαλλικά. Σε πείσμα όλων αυτών και, κυρίως, επειδή αναγνώριζα ως μοναδικό, αν θες, τον μηδενιστικό και επιθετικό χαρακτήρα των στίχων της, προχωρήσαμε στην έκδοση της συλλογής. Ίσως ήταν η μοναδική φορά και μάλιστα σε ξένη γλώσσα, που τα ποιήματα της Γώγου μπήκαν δίπλα σ' αυτά του Οδυσσέα Ελύτη. Θυμάμαι ότι είχαμε ραντεβού σε ένα ξενοδοχείο με τη Γώγου προκειμένου να της δώσουμε ένα αντίτυπο της συλλογής! Εγώ είχα φτάσει καθυστερημένος, αλλά δε θα ξεχάσω που μπαίνοντας στην είσοδο του ξενοδοχείου, βλέπω το βιβλίο πεταμένο και φυλλοσκορπισμένο. Τι είχε συμβεί; Η Γώγου είχε φτάσει πρώτη, της είχε δώσει ήδη το βιβλίο ο Βαλαωρίτης κι εκείνη το...εκπαραθύρωσε, αρνούμενη ακόμη και να αντικρίσει τους στίχους της ανθολογούμενους, μαζί με άλλους ποιητές. Για μένα, πίσω από τη φαινομενική χυδαιότητα των λεκτικών εκρήξεων της Γώγου κρυβόταν η απόλυτη αγιοσύνη μέσα από την καταδίκη όλων των ειδών ταμπού, κοινωνικά, πολιτικά, σεξουαλικά, οικογενειακά κλπ. Η Γώγου συμβόλιζε και θα συμβολίζει την απόκλιση στην ελληνική κοινωνία που τα θέλει όλα στρωτά, ευθυγραμμισμένα και αποστειρωμένα.
* στο βίντεο, οι Gaia (Γεωργία Βεληβασάκη - Κώστας Αθυρίδης) μελοποίησαν το ποίημα Άσπρη της Κατερίνας Γώγου από το επικείμενο δισκογραφικό project του σκηνοθέτη, στιχουργού και συντρόφου της, Γιώργου Κορδέλλα, με μελοποιημένη ποίηση της.

απόψε-στο-κύτταρο-η-δισκοπαρουσίαση-του-πάνου-μπούσαλη

Για τα τραγούδια του Πάνου Μπούσαλη μου είχε μιλήσει πριν αρκετά χρόνια ο Αντρέας Παγουλάτος. Λίγο μετά οι δυο τους θα συνεργάζονταν σε συναυλίες και μουσικοποιητικά δρώμενα, απ' όπου ήρθα κι εγώ σε μια πρώτη επαφή με το υλικό του νέου τραγουδοποιού. Σήμερα, εν τη απουσία του Αντρέα, τα τραγούδια του Μπούσαλη βρήκαν το δρόμο τους και κυκλοφόρησαν σε cd με τον τίτλο Γκέμμα από τον ανεξάρτητο Μετρονόμο του Θανάση Συλιβού. Τα ερμηνεύει ο ίδιος μαζί με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη και τη Σοφία Παπάζογλου. Στη σημερινή πρώτη παρουσίαση του cd στο Κύτταρο της οδού Ηπείρου ο Πάνος μου έκανε την τιμή να με συμπεριλάβει στο πάνελ για τη δουλειά του. Οι άλλοι δύο ομιλητές θα είναι ο συνθέτης Λίνος Κόκοτος και η συγγραφέας Βέρα Βασιλείου. Θ' ακολουθήσει live με ερμηνευτές τον τραγουδοποιό, τη Λιζέτα Καλημέρη και τη Σοφία Παπάζογλου - στον Αλκίνοο μπήκε απουσία, μια και βρίσκεται στην Κύπρο αυτές τις μέρες. Περάστε, λοιπόν, από το Κύτταρο το βράδυ και μετά αναχωρούμε όλοι παρέα για την πλατεία Συντάγματος!

Κύτταρο Live

Ηπείρου 48 & Αχαρνών

Ώρα έναρξης: 21.00

Είσοδος ελεύθερη