Βασίλης Ρακόπουλος: «Από το λούμπεν στοιχείο βγήκαν τα blues, το ρεμπέτικο και η jazz - από το περιθώριο, τη φτώχεια, τον πόνο, την κοινωνική αδικία»

Υπάρχει στην ελληνική μουσική από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, απ' όταν ήταν έφηβος και μαζί με τον συμμαθητή του, Αχιλλέα Περσίδη, είχαν φτιάξει ένα folk - rock ντουέτο της εποχής. Στα πρώτα χρόνια των 70s συνεργάστηκε με τον Θάνο Μικρούτσικο στη μπουάτ «Δον Κιχώτες» και με τη Μαρίζα Κωχ στη δισκογραφία. Το 1978 παρουσιάζουν με την Αρλέτα (για δύο κιθάρες) το έργο του Μίκη Θεοδωράκη «Romancero Gitano» σε ποίηση Federico Garcia Lorca και σε απόδοση Οδυσσέα Ελύτη. Αρκετά χρόνια μετά κι ενώ συνεχίζονταν οι συνεργασίες του με την πλειονότητα των Ελλήνων μουσικών και τραγουδιστών, κυκλοφορεί στα 1993 τη «Ρωξάνη», το πρώτο δικό του έργο. Μάλλον δεν τον ενδιέφερε ιδιαίτερα η δισκογραφία, αν υπολογίσει κανείς πως ο «Χορός των Πυρσών», το δεύτερο οργανικό έργο του, βγήκε το 2001, καταφέρνοντας όμως να αλλάξει το τοπίο της εγχώριας οργανικής μουσικής. Ακολούθησε ακόμη ένας ζωντανά ηχογραφημένος δίσκος του, από κοινού με τον συνθέτη Νίκο Ξυδάκη, όπως και το «Ammon» (2005), το τρίτο οργανικό έργο του. Εκείνα τα χρόνια έτυχε να τον δω σε συναυλία στη Δράμα μαζί με τον Μίμη Πλέσσα και τον Αντώνη Λαδόπουλο - μία πολύ ιδιαίτερη συνεργασία, απ' την οποία θα προέκυπτε το άλμπουμ «3G - Three Generations Jazz Trio» (2018). Αφορμή γι' αυτή τη συνέντευξη ήταν η παράσταση με τον «Χορό των Πυρσών» του, που θα δοθεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών αύριο, Τετάρτη 14 Μαΐου του 2025, με τη συμμετοχή της ελίτ των Ελλήνων μουσικών της jazz και της world music (Χάρης Λαμπράκης, Ross Daly, Τάκης Φαραζής κ.α.), της Σαβίνας Γιαννάτου στο τραγούδι, αλλά και της Χαρούλας Αλεξίου στις απαγγελίες (κείμενα των Κ. Π. Καβάφη, Bob Dylan κ.α. με την επιμέλεια του Διονύση Καψάλη). Κυρίες και κύριοι, ο Βασίλης Ρακόπουλος, ένας από τους πιο ενδιαφέροντες μουσικούς και συνθέτες, σε μία απολαυστική κουβέντα που κάναμε προχθές το μεσημέρι, Δευτέρα 12 Μαΐου, στο «Καφέ των Ποιητών» της πλατείας Βικτωρίας. 

Έχουν περάσει πάνω από 20 χρόνια που κυκλοφόρησε ο «Χορός των Πυρσών». Πότε ακριβώς συλλάβατε ως ιδέα το συγκεκριμένο έργο;

Δισκογραφικά βγήκε στις αρχές του 2000, αλλά μη φανταστείτε ότι υπήρχε κάποια πρόθεση από πίσω για να κάτσω να κάνω ολόκληρη μουσικολογική ή εθνομουσικολογική εξερεύνηση. Ο κάθε συνθέτης, ξέρετε, πιάνεται από ένα σημείο και μ' αυτό αρχίζει την εξερεύνηση του. 

(εκείνη τη στιγμή χτυπάει το κινητό του και είναι ο Αχιλλέας Περσίδης. Μιλάνε για λίγο. Τον ακούω να τον αποκαλεί «Αχίλλο». Συνεχίζουμε την κουβέντα μας)

Μονίμως, έλεγα, παίρνουμε ερεθίσματα επιλεγμένα από την τυχαιότητα των συγκυριών. Εάν σε ακουμπήσει και σου κινητοποιήσει κάτι πιο βαθύ, εσωτερικό, ξεκινάς την εξερεύνηση.

Τελικά, λοιπόν, αποδίδετε στο έργο τον χαρακτήρα της εξερεύνησης.

Ακριβώς. Το τυχαίο ερέθισμα – άκουσμα που έφτιαξε το χορό των πυρσών ήταν συγγενές με βυζαντινό ή αν θες τουρκικό η και αραβικό άκουσμα. Όλα μαζί τα ηχοχρώματα οδήγησαν σ' ένα νέο υβριδικό άκουσμα, το οποίο έκανε επαφή με όλες αυτές τις πτυχές. Θυμάμαι πως όταν έφτιαξα τα πρώτα μοτίβα, αναρωτιόμουν: «Τι είναι αυτό; Ακούγεται βυζαντινό»! Ρωτάω και μου λένε «Αυτό είναι βυζαντινός πλάγιος του πρώτου», ο Ρος Ντέιλι πάλι λέει «Όχι, αυτό είναι Χουσεϊνί του τάδε», ο Λαμπράκης απεφάνθη «Όχι, αυτό είναι ουσάκ τάδε». Όμως  έβλεπα ότι όλοι το θεωρούσαν οικείο. Οι γνώστες των μακάμ και οι βυζαντινοί. Διαπίστωσα πως ο καθένας κάνει μία νύξη στα εσωτερικά του αρχεία για να το παρακολουθήσει και να τριπάρει όπως γουστάρει. Εκεί το είδα σαν ευκαιρία να το ψάξω περαιτέρω. Περί αυτού πρόκειται. Α, Θυμάμαι και στην Αμερική που παίχτηκε και εκεί τα ίδια, οικειότητα στα μικροδιαστήματα…

Θα πάθανε την πλάκα τους, φαντάζομαι.

Πάθανε την πλάκα τους και αναρωτιέμαι πως το κοινό εκεί τσίμπησε με τα microtones. Παίξαμε το 2007 στην Αμερική κατόπιν προσκλήσεως από καθηγητές του USC, που είχε φτάσει στα χέρια τους το CD. Το άκουσαν και μου τηλεφώνησαν: «Θέλετε να έρθετε για σεμινάρια περι του πως κάνουμε χρήση των microtones στα πλαίσια της δυτικής αρμονίας;» Απάντησα θετικά και πήγα. Το έργο παίχτηκε με κάτι φοβερούς μουσικούς δικούς τους, Καλιφορνέζοι οι περισσότεροι, με τους οποίους εγώ κόμπλαρα στην αρχή. Η συναυλία πήγε πολύ καλά και οδήγησε σε ακόμη δυο - τρεις συναυλίες σε αξιόλογα venues εκεί πέρα.

Ηχογραφήθηκε κάποια συναυλία απ' αυτές;

Μπορεί, ίσως, αλλά εγώ δεν είμαι πολύ καλός σ' αυτά. Δεν μαζεύω αρχεία. Μου λέει καμιά φορά ο Ιλάν «Ρε συ, έχω μια ηχογράφηση από το Μπαράκι του Βασίλη»...Χαμπάρι εγώ...

Μια και αναφέρετε τον Ιλάν και σας τηλεφώνησε και ο Περσίδης, θυμάμαι μία αφήγηση του Ιλάν όταν κάναμε το ντοκιμαντέρ «Ζωντανοί στο Κύτταρο - Σκηνές Ροκ»: Μιλούσε ο Ιλάν για μια επεισοδιακή συναυλία σας με τον Περσίδη στη Λαμία τότε που λεγόσασταν Α + Β.

Ο Θάνος Μικρούτσικος μας είχε ονομάσει έτσι. Εμείς αποκτήσαμε υπόσταση σ' ένα πάρτι αποφοίτων λυκείου, που μαζί μας ήταν και αρκετοί άλλοι, μεταξύ των οποίων και η Φλέρυ Νταντωνάκη. Πιθανώς ήταν τότε που τη Φλέρυ την είχε φέρει στην Ελλάδα ο Ξαρχάκος πριν τη συνεργασία της με τον Χατζιδάκι. Τέλος πάντων, με τον Αχιλλέα ήμασταν συμμαθητές και στο ίδιο θρανίο από την πέμπτη δημοτικού. Αρχίζουμε και παίζουμε σ' εκείνο το πάρτι παρουσία επίσης του Μικρούτσικου - όλοι ήμασταν από 17 μέχρι 21 ετών. Με τον Αχιλλέα είχαμε μια τρομερή χημεία μεταξύ μας. Παίζαμε ολόκληρο το «Aftermath» των Rolling Stones απ' την αρχή ως το τέλος. Κάπου εκεί μπήκε και η Φλέρυ στο παιχνίδι με φοβερούς βοκαλισμούς. Μπαίνει μέσα ο Μικρούτσικος και μας λέει «Ρε σεις, κάνω ένα πρόγραμμα στους ''Δον Κιχώτες'', θέλετε να ακολουθήσετε;» Σε εκείνο το σχήμα ήταν ακόμη η Μαρίζα Κωχ, η Μαρία Δημητριάδη και τα Ανάκαρα, το συγκρότημα του Κώστα και της Νάγιας Γεωργίου από τη Βέροια. Μας πήρε, λοιπόν, να ανοίγουμε το πρόγραμμα. Βγαίναμε με δύο κιθάρες - δύο φωνές, ενώ ο Αχιλλέας έπαιζε και φυσαρμόνικα. Είχαμε διασκευάσει μπαλάντες του Bob Dylan, των Peter, Paul & Mary, Crosby, Stills, Nash & Young και διάφορα blues. 

Από που κατάγεστε;

Είμαι γεννημένος στην Αθήνα το 1951, αισίως έφτασα 74 ετών. Οι ρίζες μου κρατάνε από Κάιρο και Κεφαλλονιά απ' τη μεριά του μπαμπά. Και εγώ, όπως και ο πατέρας μου, γεννηθήκαμε στην Αθήνα ωστόσο. Απ' τη μεριά της μάνας μου έχω ρίζες σε Σμύρνη και Πελοπόννησο. Με τη μουσική άρχισα να ασχολούμαι λίγο πριν τελειώσω το δημοτικό. Μου χάρισαν μία κιθάρα και προσπαθούσα να την εξερευνήσω, επειδή όμως ήμουν και αρκετά εσωστρεφής και μονήρης τύπος, είχα ένα τρανζιστοράκι και άκουγα συνέχεια. Η μεγάλη έκρηξη έγινε όταν στα 14 μου άκουσα τους «15 Εσπερινούς» του Χατζιδάκι με τις δύο κλασικές κιθάρες του Φάμπα και του Μηλιαρέση. Έτσι μπήκα στην όλη φάση.

Δηλαδή μέσω Χατζιδάκι...

Ναι, ειδικά σε σχέση με την κλασική κιθάρα. Από κει και πέρα επηρεάστηκα απ' όλα τα ρεύματα της εποχής, Beatles και Stones.

Γι' αυτό και δεν ακολουθήσατε το δρόμο του Νότη Μαυρουδή, ας πούμε, που ήταν ένας σπουδαίος κλασικός κιθαριστής.

Όχι, γιατί δεν ήμουν ποτέ της κλασικής παιδείας. Αυτά τα βρήκα μετά μόνος μου. Στα 30 μου έμαθα, να φανταστείτε, που είναι το σολ στη δεύτερη γραμμή. Και με τον Χατζιδάκι που έπαιζα, δεν ήξερα να διαβάζω νότες.

Πότε παίζατε με τον Χατζιδάκι;

Το 1981 στους Αγώνες Ελληνικού Τραγουδιού Κέρκυρας. Έπαιζα στα περισσότερα τραγούδια ως μέλος της ορχήστρας που διήθυνε ο Χατζιδάκις. Χωρίς να διαβάζω, επαναλαμβάνω. Πρόσεξε όμως! Όταν ακούς από τρανζίστορ και μετά προσπαθείς να βγάλεις τα κομμάτια, αρχίζει η οργάνωση της αποκωδικοποίησης του ακούσματος που είναι και η βάση της μουσικής σου επαφής. 

Με τους Α + Β αφήσατε ηχογραφήσεις;

Ναι, υπάρχουν στο αρχείο του Περσίδη καταπληκτικές ηχογραφήσεις, πρόχειρες, με κασετοφωνάκι. Μακάρι να έβγαιναν σε βινύλιο κάποια στιγμή. Συγκινητικές ηχογραφήσεις! Είμαστε δύο φωνές και δεν στονάρουμε καθόλου! Μιλάμε για περίπου δέκα καλά κομμάτια, αγγλόφωνα όλα, από το διάστημα τέλη του 1960 - αρχές του '70. Να'ναι καλά ο υποθηκοφύλαξ ο Περσίδης! Παραμένουμε κάτι παραπάνω από αδέρφια. Συχνά έλεγα «Ας πάω να κοιμηθώ στο σπίτι του» και με περίμενε η μάνα του, όπως κι εκείνος πήγαινε σπίτι μου για να φάει κι έμπαινα και τον έβλεπα εκεί. 

Θυμάμαι κι εκείνο το τρομερό άλμπουμ που είχατε κάνει με την Αρλέτα στα τέλη του 1970. Μιλάω για το «Romancero Gitano».

Υπήρχε μία περίοδος που η Αρλέτα ασχολιόταν με τη ζωγραφική και δεν πολυήθελε να τραγουδάει. Έτυχε ως φοιτητής του Πολυτεχνείου, που έκανα παρέα με πολλά παιδιά της Καλών Τεχνών, να έχω νοικιάσει ένα σπίτι στην οδό Τσαμαδού απέναντι απ' αυτό της Αρλέτας. Την είδα μια μέρα να περπαταέι στο δρόμο, αναρωτήθηκα «Είναι αυτή;» και πήγα δειλά και της μίλησα. Πιάσαμε την κουβέντα, αφού κι αυτή με είχε δει να πηγαινοέρχομαι με κιθάρες. Μιλάω τώρα για το 1971, ασχέτως αν το «Romancero Gitano» βγήκε το 1977 - 78. Ενώ η ίδια μου έλεγε πως δεν έπαιζε πια, με κάλεσε μια μέρα απ' το σπίτι της. Αρχίσαμε να παίζουμε και χαιρόταν που της έδειχνα καινούργια πράγματα, ακόρντα κλπ. Κάποια στιγμή μου πρότεινε να πάμε να παίξουμε κρυφά στην Πάτρα. Δεν ήθελε να εκτεθεί στο αθηναϊκό κοινό. Πήγαμε σε μια μικρή μπουάτ στην Πάτρα και από κει η Αρλέτα ξαναμπήκε δυναμικά στη μουσική λίγο πριν αποκτήσει το δικό της στέκι στο Καφεθέατρο της Κοδριγκτώνος. Για το «Romancero Gitano», που ήταν να το κάνει μια δεκαετία πριν με τον Μίκη, αλλά τους πρόλαβε η δικτατορία, με ρωτάει «Είσαι; Πάμε να το κάνουμε;» Της άρεσε πιο πολύ, όχι το σχήμα για δύο κιθάρες, αλλά η ψυχική επαφή που μοιραζόταν κι εγώ δεν αποσκοπούσα σε τίποτα άλλο παρά μόνο στο να τη στηρίξω. Όλα έτσι τα κάναμε με την Αρλέτα. 

Φιλίες θα κρατήσατε, να υποθέσω, όχι μόνο με την Αρλέτα, αλλά και με όλους τους Έλληνες που έκαναν ροκ μουσική, σαν τον Μαγκλάρα, τον Πουλικάκο κ.α.

Πλάκα κάνεις; Με όλους! Και με τη Μαρίζα Κωχ συνεργάστηκα πάρα πολύ και στη δισκογραφία και σε συναυλίες. Σ' ένα κομμάτι που έπαιζα μια φράση σε δωδεκάχορδη, η Μαρίζα μου έκανε μασάζ στα χέρια για να μην κουράζομαι. Αργότερα παίξαμε μαζί με τη Μαρίζα και τον μπασίστα Γιώργο Φιλιππίδη, μιλάω για το δίσκο «Μια στο καρφί και μια στο πέταλο» το 1973. Οι μπάσες φωνές που απαντάνε στο τραγούδι «Καροτσέρη τράβα» με τη φράση «Πόσα τάλιρα γυρεύεις» κλπ. ήταν του Κώστα Γεωργίου και η δική μου κατόπιν επιθυμίας της Μαρίζας. 

Με εντυπωσιάζει που τώρα στο Μέγαρο Μουσικής θα συμπράξετε με τη Χαρούλα Αλεξίου. Και το λέω διότι όταν εσείς κάνατε τα δικά σας πράγματα, εκείνη έκανε τη μεγάλη καριέρα της σε εντελώς διαφορετική φάση. 

Ναι, έπαιζα εκείνο τον καιρό για κάμποσο διάστημα με την Αλεξίου. Άρχισα στο πρόγραμμα της «Διαγωνίου» στην οδό Κυδαθηναίων με τη Χαρούλα, τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, την Άννα Βίσση και άλλους ερμηνευτές. Μετά περιοδίες. Εν πάσει περιπτώσει, Θέλω να πω ότι με την Αλεξίου γνωριζόμαστε σχεδόν πενήντα χρόνια και έχουμε κρατήσει μια πολύ καλή επαφή. Της έκανα εγώ την πρόταση για την τωρινή συνεργασία. Είμαι ίσως απ' τους λίγους που ξέρουν τη βαθύτατη καλλιέργεια της Χαρούλας. 

Δεν θα διαφωνήσω. Καθόλου.

Δεν το ξέρει πολύς κόσμος αυτό. Όταν παίζαμε στη «Διαγώνιο», η τότε κοπέλα μου, που ήταν Γαλλίδα, της έκανε μαθήματα γαλλικής λογοτεχνίας  ! Πολύ υψηλού επιπέδου. Η Μιρέιγ μου έλεγε «Δεν φαντάζεσαι πόσο ζεστή και φιλομαθής είναι».

Λογικό. Η Αλεξίου είχε έρθει πολύ κοντά στη γαλλική κουλτούρα μέσω Αχιλλέα Θεοφίλου.

Έτσι ακριβώς. Η Χαρούλα είναι άνθρωπος που εξετάζει σοβαρά το που θα λάβει μέρος. Θέλει να κατανοεί απόλυτα το βαθύτερο περιεχόμενο αυτού που πρόκειται να διαβάσει. Μετά μπαίνει στη βαθύτερη υποκριτική διάσταση. Της είχα δώσει ήδη τα κείμενα και τα'χαμε περάσει ένα πρώτο «χτένισμα». Προ ημερών κάναμε την πρώτη πρόβα. Της άρεσε που βρισκόταν μέσα σ' ένα σύνολο μουσικών, οι περισσότεροι γνωστοί φίλοι και παλίοί συνεργάτες. Αναζωπυρώθηκε μέσα μας κάτι πολύ όμορφο και δημιουργικό. Αρχίζει, λοιπόν, να διαβάζει ένα απόσπασμα από το «A hard-rain's-a-gonna-fall» του Bob Dylan, μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Διονύση Καψάλη. Θα γνωρίζεις ότι οι στίχοι αυτοί του Dylan κρατάνε από τον Λόρδο Ραντάλ τον 19ο αιώνα. Ακόμη και η μελωδία του είναι παρμένη από την παλιά των Ιρλανδών τροβαδούρων. Η Χαρούλα απέδωσε αμέσως τη βαθύτερη διάσταση αυτού του διαλόγου μεταξύ Μητρός και Υιού, που αν το δεις και λίγο απ' τη θρησκευτική περίοδο του Dylan, είναι διάλογος μεταξύ Virgin Mary και Jesus. 

Βέβαια, η χριστιανική στροφή του Dylan είχε γίνει αρκετά αργότερα, ενώ το «A -hard-rain's-a-gonna-fall» είναι τραγούδι των αρχών του 1960.

Ναι, αλλά νομίζω πως από τότε τις είχε τις πνευματικές αναζητήσεις του. Στο σημείο αυτό η αφήγηση της Χαρούλας γίνεται πάνω σε υπόκρουση αργού ζεϊμπέκικου ρυθμού. Πολύ αργό κιόλας. Οι μουσικοί πάθανε πλάκα! Έβγαλε έναν απίστευτο τσαμπουκά η Αλεξίου. Μείναμε άφωνοι. Κάγκελο.. Αυτό που μοιραστήκαμε με την παρουσία της Χαρούλας ήταν πολύ δυνατό, ενοποιητικό, ουσιαστικό. Θα τολμούσα να πω ότι μας έδωσε να καταλάβουμε τι κάναμε! Δε βάλαμε Dylan σε μια γέφυρα του Βυζάντιου με τη jazz, όπως αναφέρει η περιγραφή του Mεγάρου για λόγους εντυπωσιασμού ή έκπληξης. Κατ' αρχάς διερωτάται κανείς πώς να συνδέονται; Εν τούτοις όμως, υπάρχει ενας κοινός παρονομαστής. Η κατάνυξη! Ξέρουμε ότι η κατάνυξη των Ορθόδοξων για το Βυζάντινό ήχο είναι μία ισχυρή αίσθηση και  μεταφέρεται σε άλλες εποχές και σε άλλες μουσικές η λόγιες γραφές, όπως π.χ. στο τραγούδι του Dylan, το «Father of night, father of day», το οποίο δεν έχει καμία συγκεκριμένη θρησκευτική αναφορά, είναι όμως βαθύτατα θρησκευτικό. Θέλαμε στην ουσία να δείξουμε πως η μουσική προχωράει και εξελίσσεται παράλληλα με τον λόγο και τα ποιητικά κείμενα -ενδεχομένως δε να οδηγεί και να πρωτοστατεί. Μας φέρνει σε σύγχρονες έκδοχές έκφρασης συναισθημάτων, μας φέρνει στο σήμερα όπου για να επανέλθω η κατανυκτικότητα δεν μπορεί να εκφραστεί με όρους «πήγα στην Εκκλησία», παλαιού τύπου. Είναι κάτι πολύ βαθύτερο, καθολικό και, σίγουρα υπεράνω θρησκειών. 

Ποιος επιμελήθηκε τη σύνθεση των κειμένων που θ' ακουστούν στην παράσταση; 

Την επιλογή την έκανα εγώ με τη πολύτιμη βοήθεια του αγαπημένου μου φίλου Διονύση Καψάλη, ενός ανθρώπου που γνωρίζει πολύ καλά την ελληνική γραμματεία, αλλά ταυτόχρονα ξέρει το συγκεκριμένο μουσικό έργο. Η επιλογή δεν είναι μονοσήμαντη. Μου υπέδειξε πολλά κείμενα. Δεν ήταν εύκολο να διαλέξω. Θα μπορούσαν να επιλεγούν διαφορετικά κείμενα και να εξυπηρετήσουν το ίδιο ή και καλύτερα τον ίδιο σκοπό. Θα έλεγα ότι η τελική επιλογή έγινε με «σκηνοθετικά» κριτήρια. Το δικό μου κριτήριο βασίζεται στο πως νιώθω. Δεν έχει όμως από πίσω τη σφαιρικότητα και το ψάξιμο του ειδήμονα. Μόλις πήγα σπίτι του Διονύση, που'ναι μια φοβερή βιβλιοθήκη ο ίδιος, μου έδωσε από 12 μέχρι 15 κείμενα, τα οποία έπρεπε να συνδέσω. Ο τίτλος του έργου: «Ο Χορός των Πυρσών» ναι μεν έχει να κάνει με τη χλιδή μιας αυτοκρατορίας, αλλά σε τι εξελίχτηκε; Στον χορό του Υποκόσμου που κανόνιζε ακόμα και τις πολιτικές εξελίξεις. Για μένα αυτό ήταν ένα βασικό κίνητρο για να ασχοληθώ με το Χορό των Πυρσών που έχει σχέση με το λούμπεν στοιχείο, που θεωρώ ότι έχει πλεονεκτήματα γνήσιας έκφρασης έναντι των άλλων λόγιων μουσικών παραδόσεων. Από κει βγήκαν τα blues, το ρεμπέτικο, η Jazz και τόσα άλλα. Από το περιθώριο, τη φτώχεια, τον πόνο, την κοινωνική αδικία. Χωρίς να έχω εντρυφήσει στο τι ήταν ιστορικά ο Χορός των Πυρσών, εγώ κρατάω ένα: Χορός του Υποκόσμου. Και στο Βιετνάμ ή στην Κίνα το ίδιο γίνεται, με τις πεντατονικές τους κλίμακες. Ο κύκλος ζωής είναι κοινός παντού.

Πως σας ακούγεται ο χαρακτηρισμός «Μουσικάρα», όταν σχολιάζουν το όνομα σας λαϊκοί, ροκάδες και τζαζίστες;

Δεν το ακούω άσχημα, αλλά πάντα έχω μία απόσταση του στυλ «Έλα, μωρέ, τώρα, υπερβολές». Μπορεί κάποιος να εντυπωσιάζεται από διάφορα στοιχεία, εγώ όμως αναζητώντας κάτι πιο ολοκληρωμένο, θεωρώ ότι δεν θα το έλεγα αυτό το πράγμα για μένα έτσι αβασάνιστα. Ίσως να το έλεγα για ένα κείμενο που έχω γράψει, και έχω ταυτιστεί. Όταν είμαι σίγουρος πως εκφράζει ξεκάθαρα αυτό που πιστεύω.

Γράφετε;

Καμιά φορά. 

Σκοπεύετε να εκδώσετε κάτι;

Όχι. Είναι απλά άλλη μία ανάγκη έκφρασης.

Στην παράσταση στο Μέγαρο έχετε μαζί σας την αφρόκρεμα των μουσικών: Λαμπράκης, Φαραζής, Ross Daly κ.α. Είναι μουσικοί που είχαν παίξει και στη δισκογράφηση του έργου;

Όχι, πέραν του Λαμπράκη. Τότε που δεν μπορούσαμε να έχουμε βυζαντινή χορωδία, τραγουδήσαμε οι δυο μας. Φέραμε μόνο, θυμάμαι, τον Χατζηχρόνογλου, τον πρεσβευτή του βυζαντινού ήχου, που έτυχε να'ναι πολύ καλός φίλος και εξίσου πολύ καλός άνθρωπος.

Σας βλέπω πολύ χαρούμενο, λάμπετε θα έλεγα. Παίζει ρόλο σ' αυτό και ο γιος που αποκτήσατε σχετικά πρόσφατα;

Αυτός ήρθε εξ ουρανού. Μετά από τα κορίτσια, ήρθε η αγοράκλα, που'ναι δυόμισι ετών τώρα. Σκεφτείτε πως έχω άλλες τέσσερις κόρες άνω των 30 ετών σήμερα. Μετά απ' αυτό εγώ δεν ξανακάνω κανένα πρόγραμμα στη ζωή που'ναι τόσο απρόβλεπτη. Φροντίζω να ζω την κάθε μέρα. 

Ανέκαθεν ήσασταν έτσι;

Ήμουν, ναι, αλλά τώρα περισσότερο. 

Υπήρξατε άνθρωπος των καταχρήσεων;

Δεν θα το έλεγα. Είχα ένα ένστικτο αυτοπροστασίας ασυνείδητο. Στο Πολυτεχνείο, ας πούμε, όντας φοιτητής μπορεί να ξενυχτάγαμε ή να «πίναμε» κάνα τσιγάρο, αλλά μετά την άλλη μέρα δεν ήθελα τίποτα. Χρειαζόμουν επαναφορά.

Η «Ρωξάνη», το άλλο γνωστό σας έργο, προηγήθηκε ή ακολούθησε τον «Χορό των Πυρσών»;

Προηγήθηκε. Βγήκε τη δεκαετία του 1990, αλλά παιζόταν με μια κλασική κιθάρα από μένα και οι φόρμες της φλέρταραν με τα Δωδεκανησιακά μοτίβα, σαν να ήταν τραγούδια χωρίς όμως να'ναι. 

Δεν σας ενδιέφερε ποτέ η τραγουδοποιία;

Μπα, αλλά κοίτα να δεις που έστειλα τραγούδια στον διαγωνισμό της Στέγης του Δημήτρη Παπαδημητρίου. Μου λέει ο ανιψιός μου ο Γιώργος ο Νάζος: «Θείε, γιατί δε στέλνεις κι εσύ τρία τραγούδια;» Κάθισα και έγραψα τρία τραγούδια, που ήταν και το ζητούμενο, μέσα σε τρεις μέρες. Τα έστειλα, μου τηλεφώνησαν ότι πέρασαν την τελική προκριματική φάση και τα παρουσίασα. Ήταν να τα τραγουδήσει η Σαβίνα Γιαννάτου, αλλά αποκλείστηκε κάπου στο εξωτερικό και τελικά τα είπα εγώ.

Και με τη Σαβίνα Γιαννάτου θα έχετε συνεργαστεί εκτενώς.

Όχι πάρα πολύ, αλλά γνωριζόμαστε πάνω απο εικοσαετία.

Πείτε μου τι θα τραγουδήσει τώρα η Σαβίνα.

Θα μπει και θα αυτοσχεδιάσει σε συγκεκριμένα μέρη. Θα πει και το «Father of night, father of day» του Dylan μεταφρασμένο στα ελληνικά από μένα - σε δική μου μουσική - όπου πιστεύω ότι θα'ναι μία ιδιαίτερα κατανυκτική στιγμή. Μαζί με τη χορωδία, θα πει και ένα άλλο κομμάτι, που είναι και πολύ «φευγάτο». 

Τι κάνετε και κρατιέστε σε τόσο καλή φυσική κατάσταση; Είπατε πριν την ηλικία σας, είστε 74 ετών.

Θάλασσα! Το σπίτι μου απ' τον Μαραθώνα, που πάω και πέφτω κάθε πρωί, απέχει μόνο μισή ώρα. Μπαίνω στη θάλασσα στις 6 κάθε πρωί χειμώνα - καλοκαίρι. Τρελό «χάι»! Και τώρα με πετυχαίνετε σε φάση μεγάλης αϋπνίας.

Μετά από πόσα χρόνια παρουσιάζεται ξανά ο «Χορός των Πυρσών»;

Μετά από πολλά, σίγουρα. Τελευταία φορά παρουσιάστηκε σ' ένα σημαντικό jazz φεστιβάλ της Ρώμης. Τώρα ήταν μία ανάθεση του συνθέτη Δημήτρη Μαραγκόπουλου, που είναι υπεύθυνος του προγράμματος «Γέφυρες» του Μεγάρου Μουσικής. Αν είχα καταθέσει πρόταση, θα περίμενα να δω αν θα εγκρινόταν ή όχι. Αιφνιδιάστηκα όταν μου τηλεφώνησαν και με ρώτησαν αν θα ήθελα να παρουσιάσω το συγκεκριμένο έργο μου. Μου πρότειναν μόνο να χρησιμοποιήσω την ορχήστρα εγχόρδων και  χορωδία του Νίκου Μαλιάρα.

Άλλο που δεν θέλατε.

Ναι, άλλο που δεν ήθελα, αλλά τώρα τρέχω λίγο.. Ελπίζω όλα καλά να πάνε.

* Η συναυλία «Χορός των Πυρσών» του Βασίλη Ρακόπουλου θα πραγματοποιηθεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών σήμερα Τετάρτη 14 Μαΐου 2025.

** Η συνέντευξη με τον Βασίλη Ρακόπουλο έγινε στο «Καφέ των Ποιητών» της πλατείας Βικτωρίας τη Δευτέρα 12 Μαΐου 2025. Πρώτη δημοσίευση: documentonews.gr

*** Οι φωτογραφίες είναι δικές μου 

Έγινε η παρουσίαση του κύκλου τραγουδιών ''Γυάλινα Γιάννενα'' των Νίκου Ξυδάκη/ Μιχάλη Γκανά

Εδώ και 23 ολόκληρα χρόνια ο Νίκος Ξυδάκης είχε μελοποιήσει έναν κύκλο ποιημάτων του Μιχάλη Γκανά με τίτλο ''Γυάλινα Γιάννενα'' - εγώ δηλαδή σχεδόν μία δεκαετία άκουγα γι' αυτά τα ανέκδοτα τραγούδια του Ξυδάκη. Σήμερα, στο βιβλιοπωλείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, στο κέντρο της Αθήνας, έγινε επιτέλους η παρουσίαση του CD από τη ζωντανή ηχογράφηση της παρουσίασης του έργου τον περασμένο Σεπτέμβρη στην αυλή του ΜΙΕΤ. Τραγουδά ο ίδιος ο συνθέτης και ο ποιητής απαγγέλλει. Δυστυχώς δεν πρόλαβα την παρουσίαση, έφτασα όταν είχε τελειώσει, αλλά χάρηκα πολύ που βρέθηκα με όλους τους αγαπημένους και τα είπαμε για λίγη ώρα στο πόδι, που λένε: Από αριστερά, οι συνάδελφοι δημοσιογράφοι Γιώργος Τσάμπρας και Γιώργος Χαρωνίτης, ο γράφων, ο Νίκος Ξυδάκης και ο Μιχάλης Γκανάς. Μαζί με το CD του Νίκου, παρουσιάστηκε και η επίσης καινούργια μουσική εργασία του Βασίλη Ρακόπουλου υπό τον τίτλο ''Κουιντέτο Βασίλη Ρακόπουλου - στην αυλή του ΜΙΕΤ''. Θα έχω, λοιπόν, αρκετά καλά καινούργια πράγματα να ακούσω και να γράψω φυσικά! 

ένα-ταξίδι-με-την-κιθάρα-του-βασίλη-ρακόπουλου-αυτή-την-παρασκευή-17-φεβρουαρίου

Μια βραδιά κλασικής κιθάρας του διακεκριμένου σολίστα Βασίλη Ρακόπουλου διοργανώνει το Κέντρο Βιωματικής Μουσικής την Παρασκευή 17 Φεβρουαρίου στις 8.00 μ.μ. στο Εργαστήρι της οδού Προπυλαίων.

Ο διεθνούς φήμης τζαζίστας θα μας ξεναγήσει στον κόσμο της πρώιμης κιθάρας από την Περσία έως και την σύγχρονη εποχή της πολυμορφικής κλασικής και ηλεκτρικής κιθάρας.

Στη βραδιά θα συμπράξουν φωνητικά με μουσικά παραδείγματα η Μαρίζα Κωχ και η Ελένη Μπράτσου.

Θα ακολουθήσει κέρασμα Σαντορινιού κρασιού για τους ενήλικες, προσφορά του Ένωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων και χυμών για τα παιδιά.

Κέντρο Βιωματικής Μουσικής

Αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία

Προπυλαίων 31, Ακρόπολη 11742 (Μετρό: Στάση Ακρόπολη)

Γενική είσοδος: €8,00

Κρατήσεις θέσεων: 210-9227687

(απαραίτητη προϋπόθεση η επιβεβαίωση κράτησης έως την Πέμπτη 16 Φεβρουαρίου)

από-το-live-της-μαρίζας-κωχ-στο-ολονύχτιο-αντιαπαγορευτικό-φεστιβάλ

Τη Μαρίζα Κωχ την έχω δει άπειρες φορές live την τελευταία δεκαετία, χθες όμως μπορώ να πω ότι ήταν μακράν η καλύτερη εμφάνιση της σε μία μικρή παρεΐστικη μουσική σκηνή με τη συμβολή του Βασίλη Ρακόπουλου (κιθάρες) στο πρώτο μέρος και του Γιώργου Σαλβάνου (πιάνο), στο δεύτερο.
Το opening έγινε με τον Ηλία Βαμβακούση, σταθερό συνεργάτη της Μαρίζας και αυτόνομο τραγουδοποιό πλέον, ο οποίος παρουσίασε τραγούδια του από το άλμπουμ Είμαι ζεν και με ταράζεις, καθώς και κομμάτια του Μάνου Λοΐζου και του Μίκη Θεοδωράκη, φτιάχνοντας έτσι μια νοητή γέφυρα με ότι θα επακολουθούσε.
Έλεγα λοιπόν πως χθες ήταν το καλύτερο live της Μαρίζας, καθώς μας παρέπεμψε σε βραδυά ελληνικών fados: η σύμπραξη με τον Βασίλη Ρακόπουλο υπήρξε καθοριστική. Κατ' αρχάς, οδήγησε την ερμηνεύτρια σε μοναδικές χαμηλότονες ερμηνείες, σε μία καθαρή συνομιλία μεταξύ της φωνής της και της κιθάρας που κρατούσε στα χέρια του!

Ο Ρακόπουλος είναι ένας θεϊκός μουσικός, χωρίς καμία υπερβολή! Τον γνώρισα μέσα από τις συνεργασίες του με τη Μαρίζα και την Αρλέτα, της δεκαετία του 1970, κι ακόμη παρακολουθώ την ξεχωριστή προσωπική πορεία του, δισκογραφικά και συναυλιακά.

Μου άρεσε που οι δυο τους έπαιξαν ένα ξεχασμένο υλικό της Κωχ, πέραν των τραγουδιών του Καββαδία ή του Τσιτσάνη, τα οποία παρουσιάστηκαν επίσης χαμηλότονα στο δεύτερο μέρος. Ένα υλικό που αποδεικνύει πόσο σπουδαία τραγουδοποιός και στιχουργός είναι η Μαρίζα από τότε που ξεκίνησε το ταξίδι της μέχρι σήμερα! Ακούστηκαν τα Έλα βράδυ αγαπημένο, Βγες ένα βήμα μπροστά, Η μπαλάντα του καλού τεχνίτη, Ζεϊμπέκικο για σένα, Δεν ειν' αυτή ζωή, Μια εργατούπολη, Κλαις για μένα μάνα, όπως και η Διπλή βάρδια σε μία φανταστική blues διασκευή! Ήμασταν κι εμείς μέρος του λαϊκισμού των γηπεδικών εκτονώσεων και τώρα, μη νομίζετε, από τύψεις σας παίζουμε αυτά τα κομμάτια, είπε σε μια στιγμή η τραγουδοποιός και ερμηνεύτρια, καταχειροκροτούμενη. Δεν είναι τυχαίο ότι πολύς κόσμος ρωτούσε μετά αν τα συγκεκριμένα τραγούδια, ηχογραφημένα τις δεκαετίες ΄70, ΄80 και ΄90, προέρχονταν από τον πρόσφατο δίσκο της σε ποίηση Γιώργου Σαραντάρη! Θα σύστηνα στη Μαρίζα να πάρει τον Ρακόπουλο, να κλειστούν σ' ένα στούντιο και να ηχογραφήσουν εκ νέου το εν λόγω υλικό, ακριβώς έτσι όπως μας το χάρισαν και χθες βράδυ στο @ΡΟΥΦ!

Θα σας παίξουμε κάνα δυο ακόμη με τον Βασίλη και μετά θ' ακολουθήσει Καββαδίας και Τσιτσάνης με τον Γιώργο, για να μην πάρετε και τα...βουνά, δήλωσε με το γνωστό χιούμορ της η Μαρίζα, ετοιμάζοντας το έδαφος για το δεύτερο μέρος με τα πιο γνωστά και δημοφιλή τραγούδια της.

Δε γινόταν, όμως, να φύγουμε απ' το πράο κλίμα που έφτιαξαν με τον Ρακόπουλο, οπότε όταν πήρε τη θέση του ο Σαλβάνος στο πιάνο (άλλος σταθερός συνεργάτης της Κωχ από το 1976), εκείνη διατήρησε τους ίδιους χαμηλούς ερμηνευτικούς τόνους, παρουσιάζοντας τελικά έναν εξαιρετικό Καββαδία: το Πούσι, τον Μουσώνα, το Νανούρισμα για μωρά και γέρους και τη Fata Morgana, που τραγουδήθηκε με μια φωνή απ' όλο τον κόσμο! Ακολούθησαν ακόμη ένας εσωστρεφής Τσιτσάνης (Κάθε βράδυ πάντα λυπημένη, Νύχτες μαγικές, Μάγισσα της αραπιάς κλπ.) και το ερωτικό Νανούρισμα του Μ. Λοΐζου και του Λ. Παπαδόπουλου.

Η βραδυά έκλεισε με τον Κεμάλ του Μ. Χατζιδάκι και του Ν. Γκάτσου, ντουέτο με τον Βαμβακούση, ύστερα από περίπου μιάμιση ώρα προγράμματος. Ακόμη και στον πολύ σημαντικό τομέα της διάρκειας έγινε άριστη επιμέλεια. Το πρόγραμμα δεν πλάτειασε, όπως συνηθίζεται στις μουσικές σκηνές, που πάς στις 10 το βράδυ και φεύγεις στις 2 το πρωί (απαράδεκτο αυτό, μου έλεγε ένας έμπειρος πολυταξιδεμένος μουσικός, στην Αμερική καμία συναυλία σε κλειστό χώρο δε διαρκεί πάνω από 90 λεπτά...), αλλά ακολουθήθηκε αυστηρά η λογική του ρεσιτάλ! Θα μπορούσε να γινόταν και στο Half Note ένα τέτοιο live της Μαρίζας, σαν το χθεσινό, δεδομένης της jazzy ατμόσφαιρας που δημιουργήθηκε. Χαίρομαι πολύ γι' αυτό- μου εξομολογήθηκε η Μαρίζα μετά το τέλος του- αφού δεν φαντάζεσαι πόσο έχω κουραστεί να μου ζητούν τα ίδια και τα ίδια...Τελικά, η συνέπεια μόνο δεν φτάνει. Η τόλμη είναι το βασικότερο συστατικό για τη στάση κάθε καλλιτέχνη και, δη, καλλιτέχνη με μεγάλη ιστορία! Οι παραστάσεις θα συνεχιστούν για τα επόμενα τρία Σαββατόβραδα του μήνα στο @ΡΟΥΦ και με βλέπω να ξαναπηγαίνω οπωσδήποτε!

Αργά το βράδυ, η επίσκεψη στο Αντιαπαγορευτικό Φεστιβάλ ήταν επιβεβλημένη! Ακόμη εσύ την...πίνεις στο σκοτάδι; ρωτούσε η κοριτσίστικη φωνή που ακουγόταν απ' τα μεγάφωνα, ενδιαμέσως των τραγουδιών- ας τα πούμε τραγούδια- των hard core reggae συγκροτημάτων!

Καθώς διασχίζαμε τα δεκάδες στημένα σουβλατζίδικα και τους πάγκους με τη βιβλιογραφία περί κάνναβης και τα σχετικά σουβενίρ, κάπου πήρε το μάτι μου και τον Γιάννη Αγγελάκα, ο οποίος βολτάριζε μέσα στο πλήθος!
Και τι πλήθος! Μιλάμε για τα πιο όμορφα παιδιά αυτής της πόλης, κορίτσια κι αγόρια, που μάλλον τη γλίτωσαν από τις life style επιταγές των free press. Έτσι νομίζω δηλαδή, μια και δεν έχω ιδέα για το πόσο διαφημίστηκε τούτο το αντεργκράουντ φεστιβάλ από τα παραπάνω έντυπα. Πάντως, σίγουρα ως event δεν είχε καμία σχέση με το περίφημο Synch Festival, που γίνεται επίσης κάθε χρόνο στην Αθήνα.

Για φαντάσου νά 'παιρνες την κιθάρα σου, ν' ανέβαινες στη σκηνή και να τραγουδούσες Θεοδωράκη, όπως έκανες πριν μια ώρα- είπα σε μια στιγμή του Ηλία Βαμβακούση- ε ρε, μπουκάλια και καμμένες τζιβάνες που θά 'τρωγες στη μούρη! Κι αυτός, αφού γέλασε με την καρδιά του και συμφώνησε, ζήτησε από τα κορίτσια της παρέας, τη Despina και τη Σόνια, να φωτογραφηθούν μπροστά στο πλακάτ που διατυμπάνιζε την ελεύθερη χρήση της κάνναβης! Τι να τα κάνεις τα πλακάτ, τα νεοχίπικα μουσικά διήμερα και την τσίκνα των σουβλακίων που μας πήγε στα διαβόητα κνίτικα φεστιβάλ του παρελθόντος; Ας έστηναν μόνο λουκουματζίδικα, στα οποία σχηματίζονταν ουρές μέχρι το ξημέρωμα, κάτι που δεν προξένησε σε κανέναν καμία εντύπωση...Στην Αθήνα ζούμε και όχι στο λατρεμένο Άμστερνταμ, στην Ελλάδα των βυζαντινών μουτζαχεντίν, όπου οι άνθρωποι, παρά τη μεγαλόσχημη και αισιόδοξη ερώτηση- ανακοίνωση από τα μεγάφωνα, θα συνεχίσουν να την πίνουν στο σκοτάδι, νομίζοντας κιόλας πως κάνουν και κάτι extreme ή progressive, οι περισσότεροι. Την ίδια στιγμή μαθαίνω και αδυνατώ να πιστέψω πως στην άλλη μεριά του πλανήτη, πατέρας έσωσε το βρέφος του από όγκο στον εγκέφαλο, βάζοντας του στα κρυφά λάδι μαριχουάνας μεσ' στον ορό! Είναι να σου κάτσει καλός παπάς, που λένε!

από-σήμερα-και-για-όλα-τα-σάββατα-του-μάη-η-ΜΑΡΙΖΑ-ΚΩΧ-στο-@ΡΟΥΦ

Μαζί με τον κιθαρίστα Βασίλη Ρακόπουλο (photo), τον Γιώργο Σαλβάνο στο πιάνο και τον Ηλία Βαμβακούση στα κρουστά και το τραγούδι. Σε μία διαδρομή μέσα στο ελληνικό τραγούδι με στάσεις στα μελοποιημένα ποιήματα του Νίκου Καββαδία, τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη και του Μάνου Χατζιδάκι, τη δημοτική παράδοση, αλλά και επιλογές από την προσωπική δισκογραφία της (Ο καθέφτης, Εθνική Οδός, Διπλή βάρδια κ.α.)

@ΡΟΥΦ (Κωνσταντινουπόλεως 10 & Ανδρονίκου 18, Κεραμικός)

Σάββατα 7, 14, 21 & 28 Μαΐου

Ώρα έναρξης: 22.30

Είσοδος: 10 ευρώ