Όλα όσα θα θέλατε να μάθετε για τη Marianne Faithfull από τον στενό συνεργάτη της, Andrew Batt

Στο ένθετο Docville με το σημερινό κυριακάτικο Documento θα διαβάσετε τη συνέντευξη που έφερα από το Λονδίνο πριν ενάμισι μήνα με τον Βρετανό μουσικό παραγωγό (υποψήφιο για Γκράμι) και landscape architect, Andrew Batt. Μιλάει για τη στενή φίλη και συνεργάτιδα του, Marianne Faithfull, της οποίας «έτρεχε» τα social media από το 2000 και μετά. Ο Batt επιμελήθηκε επίσης τις επανεκδόσεις σε βινύλια των δίσκων της Faithfull από τα 60s - 70s αρχής γινομένης από την επανακυκλοφορία «deluxe edition» του θρυλικού άλμπουμ της, «Broken English». Είπαμε πάρα πολλά στη συνάντηση μας σ' ένα καφέ του Λονδίνου στις όχθες του Τάμεση την 5η Δεκεμβρίου του 2025, που, όπως ήταν αναμενόμενο, χώρεσαν ελάχιστα στο φύλλο της εφημερίδας. Επιφυλάσσομαι να αναρτήσω εδώ, στα ΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΙΑΣΜΑΤΑ, ολόκληρη την κουβέντα μας περί Marianne Faithfull με τον Andrew Batt. Το blog αυτό, άλλωστε, έχει τιμήσει τη συγκεκριμένη επιδραστική καλλιτέχνιδα από τότε που την πρωτοσυνάντησα στη Ρόδο το 2011 και μου είχε δώσει την πρώτη της συνέντευξη. 

 

Στα ίχνη της Marianne Faithfull στο Λονδίνο του 2025

Κάλεσα ταξί με uber που θα με μετέφερε από το προάστιο Hackney στο κέντρο του Λονδίνου και συγκεκριμένα στο BFI Cafe που είχαμε ραντεβού με τον Andrew Batt, τον άνθρωπο πίσω από τις πρόσφατες αριστουργηματικές επανεκδόσεις σε βινύλιο όλων των άλμπουμ της Marianne Faithfull. Η επικοινωνία μας με τον Andrew είχε ξεκινήσει πριν από ενάμισι χρόνο, ενόσω η αγαπημένη καλλιτέχνιδα βρισκόταν στη ζωή. Μιλούσαμε στο instagram της, που ακόμη το χειρίζεται ο ίδιος, έχοντας δει τις αναρτήσεις που κάνω κατά καιρούς γι' αυτήν. Δεν θα πω εδώ τι ιστορίες άκουσα από τον λαλίστατο Andrew για την πορεία και την προσωπικότητα της Faithfull - οι δυο τους άλλωστε συνδέονταν με μεγάλη φιλία την τελευταία 25ετία. Αυτό που μπορώ να πω μόνο είναι ότι πλέον γνωρίζω πράγματα για τη Marianne Faithfull, που δεν θα τα έβρισκα πουθενά για να τα διαβάσω στο διαδίκτυο. 

Με τον Andrew Batt στο Λονδίνο, Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου 2025

Την προηγούμενη μέρα, Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου, πήραμε με τη Χαρούλα το αυτοκίνητο και κάναμε μια ωραία εκδρομή μέχρι το Μπερκσάιαρ (προφέρεται Μπέρκσιρ). Κλασική βρετανική επαρχία, πανέμορφη, μόλις μία ώρα και κάτι έξω από το Λονδίνο. Ερημιά, ελάχιστοι άνθρωποι και απέραντα λιβάδια με αγελάδες και άλογα να βόσκουν ελεύθερα. Βέβαια δεν τραβηχτήκαμε τυχαία ως εκεί μια βροχερή μέρα στο Λονδίνο, όπως βροχερές είναι όλες οι μέρες στο Ηνωμένο Βασίλειο τέτοιο καιρό. Επισκεφτήκαμε το εκκλησάκι της St. Mary, την τελευταία κατοικία της Faithfull. Ήταν το μέρος που είχε μεγαλώσει η μητέρα της και ήταν επιθυμία της να ταφεί δίπλα της. Δυσκολευτήκαμε να βρούμε το ταφικό μνημείο μέσα στους άλλους σκόρπιους τάφους. Για την ακρίβεια δεν υπήρχε καν τάφος, έστω κι αν τον ερχόμενο Φεβρουάριο συμπληρώνεται ένας χρόνος από την ταφή της. Δύο ταμπελίτες μόνο με το πλήρες όνομα της και τις ημερομηνίες γεννήσεως και θανάτου, καρφωμένες στο έδαφος, πάνω από ένα μικρό σωρό από χώμα, πέτρες και χορτάρια. Συγκινήθηκα πραγματικά! Αυτή που έζησε τα πάντα στο κόκκινο, που γνώρισε την πιο ευτυχισμένη, μα και την πιο θλιβερή όψη της ζωής, κειτόταν κάτω από το χώμα ενός μικρού αγγλικού χωριού, απ' όπου στην εφηβεία της έπαιρνε καθημερινά τη συγκοινωνία για να κάνει τις σπουδές της στο Λονδίνο των early sixties. Πιο πολύ συγκινήθηκα όταν ο Andrew Batt με ενημέρωσε πως το τραγούδι που έβαλα στο story μου στο instagram, το «The Gypsy Faerie Queen», ήταν εκείνο που ακούστηκε στην κηδεία της Faithfull στο ίδιο μέρος που βρεθήκαμε. 

Και κάτι ακόμη, όπως το έμαθα από τον Andrew που μου το χάρισε και σε μία νέα κόπια βινυλίου: Το άλμπουμ «A secret life», προϊόν της σύμπραξης της Marianne Faithfull με τον κινηματογραφικό συνθέτη Angelo Bandalamenti, μόνο στην Ελλάδα είχε κυκλοφορήσει και σε βινύλιο στον καιρό του, το 1995. Μάλιστα το πορτραίτο της Faithfull που χρησιμοποιήθηκε στο εξώφυλλο ήταν από τη φωτογράφηση της για το «Vogue» το ίδιο διάστημα. 

Marianne Faithfull: «Να είστε προσεκτικός με το φλυτζάνι αυτό. Είναι των προγόνων μου κι έχει γλιτώσει από δύο παγκόσμιους πολέμους»

 

Θυμάμαι την Χριστιάννα Φινέ, τη φίλη μου την Πειραιώτισσα, που το 2016 δούλευε στη δισκογραφική Feelgood, την εταιρεία που είχε αναλάβει την ελληνική διανομή του τελευταίου τότε δίσκου της Marianne Faithfull. Μου είχε στείλει ένα email που μου έλεγε πως η Faithfull θα έδινε συνεντεύξεις σε ξένους δημοσιογράφους στο σπίτι της στο Παρίσι. Της απάντησα αμέσως χωρίς δεύτερη σκέψη: «Κλείσε μου ένα ραντεβού μαζί της. Φεύγω για Παρίσι». Πραγματικά, σε λίγες μέρες η Φινέ μου έστειλε τη διεύθυνση της Faithfull, έναν αριθμό τηλεφώνου της, τον κωδικό που άνοιγε η είσοδος της πολυκατοικίας της μαζί με την πληροφορία ότι θα με δεχόταν μόνο για μία ώρα μάξιμουμ. Τηλεφώνησα στον καλό μου φίλο, Γιάννη Παπαπαναγιώτου, παραγωγό καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, ο οποίος μένει μόνιμα στο Λονδίνο και ήξερα πόσο αγαπούσε τη Faithfull. «Θα πάμε παρέα στο σπίτι της Marianne» του είπα. «Θα συναντηθούμε στο Παρίσι, εγώ θα έρθω από Αθήνα κι εσύ από Λονδίνο». Ο Γιάννης τρελαμένος από τη χαρά του, δέχτηκε αμέσως. Τον ήθελα για διερμηνέα, καθώς δεν θα μπορούσα να κάνω μια κουβέντα σε βάθος με έναν ξένο καλλιτέχνη. Όλα αυτά γίνονταν μεταξύ 15 και 16 Οκτωβρίου του 2016. Η άλλη καλή φίλη, η κιθαρίστρια και συνθέτρια Κατερίνα Φωτεινάκη, μας παραχώρησε με τον Γιάννη για όσο θα μέναμε στο Παρίσι ένα μικρό διαμερισματάκι στη Μονμάρτη. Θυμάμαι την αγωνία που είχα την ημέρα του ραντεβού. Θα ήταν η δεύτερη φορά που θα συναντούσα από κοντά τη Faithfull τέσσερα χρόνια μετά από τη συναυλία της στο αρχαίο στάδιο της Ρόδου. Θα με θυμόταν άραγε; Θα ήταν τόσο καλή μαζί μου όσο και το 2011, όταν τα'χαμε ξαναπεί τετ α τετ στη σουίτα του ξενοδοχείου της στο ελληνικό νησί; Κάτσαμε στο καφέ του μουσείου του Λούβρου για έναν καφέ στα γρήγορα, αφού το σπίτι της Faithfull απείχε από κει δέκα λεπτά με το ταξί. Τη συνέντευξη που την έδωσα στη LIFO, το μέσο που έγραφα τότε, κάθισα και την απομαγνητοφώνησα ενθουσιασμένος το βράδυ της ίδιας μέρας. Δεν θα ξεχάσω το σχόλιο του Στάθη Τσαγκαρουσιάνου όταν του την έστειλα και τη διάβασε πριν δημοσιευθεί. Του είχε αρέσει πολύ, καθώς ήταν - έλεγε - συνέντευξη στην κόψη του ξυραφιού, όλο ένταση και νεύρο. «Πάμε να πιούμε ένα ποτό στη Μονμάρτη που'ναι τόσο όμορφη» με παρακαλούσε εν τω μεταξύ ο Γιάννης, εγώ όμως του είπα να μ' αφήσει να δουλέψω. Έτσι, μόνος μου στο παριζιάνικο διαμέρισμα, με ένα μπουκάλι κρασί και πολλά τσιγάρα, άκουγα το ηχογράφημα και έγραφα, όλο άκουγα και έγραφα. Είναι το ηχογράφημα που κρατάω ως κόρη οφθαλμού με τη φωνή της, πότε αυστηρή και πότε ευγενική, που αυτές τις μέρες σκόπευα να το ακούσουμε μαζί με την Τάνια Τσανακλίδου εν όψει της θεατρικής παράστασης που ετοιμάζουμε. Η Marianne Faithfull δεν μένει πια εδώ. Πέθανε χθες, Πέμπτη 30 Ιανουαρίου του 2025, σε ηλικία 78 ετών. Το βιολογικό τέλος μιας πολύ μεγάλης καλλιτέχνιδας και μιας πολύ βασανισμένης ύπαρξης. Στη μνήμη της αφήνω εδώ τη συνέντευξη. 

Το παριζιάνικο διαμέρισμα της Marianne Faithfull, όπως το φωτογράφησα το 2016 με το κινητό μου τηλέφωνο. Στο βάθος διακρίνεται ο κομπιούτερ της, που όταν μπήκαμε μέσα την είδαμε πλάτη να συνομιλεί με τον Nick Cave στο messenger. Στη γωνία αριστερά φαίνεται το πράσινο παλτό μου με την καρό φόδρα, εγγλέζικο κυνηγετικό, που η ίδια το πήρε και το απόθεσε δίπλα στην ανοιχτή βαλίτσα με τα δικά της ρούχα...

Βλέπω βαλίτσα. Ετοιμάζεστε για συναυλία;

Ναι, και ακόμη την έχω ανοιχτή, όπως βλέπετε.

Πηγαίνετε σε ξένη χώρα;

Ναι, και σας παρακαλώ, επειδή τραγουδάω αύριο, μη με κουράσετε. Δεν είναι καλό για τη φωνή μου.

Ας μη χάνουμε χρόνο. Σας είχα πρωτοδεί στη Ρόδο πριν από κάποια χρόνια. Μου είχατε πει τότε πως η αμοιβή σας ήταν σχετικά χαμηλή. Σκεφτήκατε, γιατί να ζητήσετε πολλά λεφτά από μια οικονομικά γαμημένη (fucked up) χώρα, καθώς την επομένη θα παίζατε στην Αυστρία με κανονική αμοιβή;

Ακούστε, εγώ δεν μιλάω έτσι, δεν είμαι εγώ αυτό που μου λέτε. Κατασκευασμένο μου ακούγεται όλο αυτό. Επίσης, έχω μάνατζερ για το οικονομικό κομμάτι. Αν θέλετε να σας μιλήσω για τη χώρα σας, θα πω το εξής: δεν πρόκειται να ξανάρθω στην Ελλάδα, γιατί είχα μια τρομερά κακή εμπειρία εκεί.

Αναφέρεστε στο ατύχημα στη Ρόδο το 2014, που σπάσατε το ισχίο σας.

Ναι. Η Ελλάδα περνούσε και περνάει άσχημα κι εγώ έπρεπε να έχω φύγει απ' όλο αυτό. Έκαναν κακή δουλειά οι γιατροί. Ο χειρουργός δεν είχε πλύνει τα χέρια του και έπαθα μόλυνση στο ισχίο, κάτι που δεν μας είπαν τότε και το έμαθα οκτώ μήνες αργότερα. Ήμουν σε περιοδεία, δεν μου έδιναν εξιτήριο και δεν ήξερα γιατί. Βρισκόμουν σε αγωνία. Εκ των υστέρων μάθαμε ότι οι γιατροί δεν με άφηναν να φύγω με το σκεπτικό «Εμείς θα χειρουργήσουμε τη Marianne Faithfull!». Και τα έκαναν όλα λάθος! Ανακεφαλαιώνω: ο γιατρός δεν είχε πλύνει τα χέρια του πριν από την εγχείρηση κι έπαθα μόλυνση! Κατά τα άλλα, αγαπώ την Ελλάδα και πάντα μου άρεσε να πηγαίνω εκεί...

Ξέρω, ερχόσασταν συχνά στη Χαλκιδική νομίζω.

Πήγαινα συχνά στο σπίτι του Roger Waters, αλλά τώρα πια όχι, μετά απ' αυτό δεν θα ξανάρθω!

Μένετε στο Παρίσι. Γιατί όχι στο Λονδίνο, τη γενέτειρά σας;

Δεν μου αρέσει το Λονδίνο.

Μα, ο τελευταίος σας δίσκος λεγόταν «Give my love to London»...

Ήταν σατιρικός ο τίτλος. Πολύς κόσμος αγαπάει το Λονδίνο, ο γιος μου επίσης το γουστάρει. Κι εγώ το γούσταρα, αλλά όχι πια. Ζω στην Ιρλανδία και στο Παρίσι.

Κυρία Faithfull, πιστεύετε ότι η ιστορία κάνει κύκλους; Αναφέρομαι στην άνοδο του εθνικισμού παγκοσμίως και στον πόλεμο ως αναπόσπαστο στοιχείο της Ιστορίας.

Δεν είμαι πολιτικοποιημένη.

Ουδέποτε υπήρξατε;

Έχω μια θεωρία. Ένας φίλος μου μού 'χε πει, και πιστεύω πως είναι αλήθεια, ότι κάθε 70 χρόνια θα επιστρέφουν οι ναζί. Πιστεύω πως τώρα είναι εδώ.

Αυτό ακριβώς λέτε και σε ένα από τα τελευταία τραγούδια σας, το «Mother Wolf», σε στίχους του Patrick Leonard: «You, people, kill only for pleasure/ You have no need and yet/ You cannot seem to stop...»

Αυτό το λέει η λύκαινα, η ηρωίδα του τραγουδιού, απευθυνόμενη στους ανθρώπους. Δεν ξέρω κατά πόσο ένας τραγουδιστής ταυτίζεται κάθε φορά με το περιεχόμενο των τραγουδιών του. Κι εμένα ειδικά με έχουν παρερμηνεύσει στο παρελθόν πολλές φορές για τα τραγούδια που έχω πει.

Ετοιμάζεστε για μια αποχαιρετιστήρια συναυλία στο Bataclan. Πιστεύετε πως είναι δικαιολογημένη κάπου μια ισλαμοφοβία εκ μέρους των Παριζιάνων;

Ακούστε, αναπόσπαστο στοιχείο της Ιστορίας, όπως είπατε πριν, δεν είναι μόνο ο πόλεμος αλλά και ο φόβος των ανθρώπων, κάτι που είναι υπεράνω θρησκειών. Οι επιθέσεις άλλαξαν τη ζωή των ανθρώπων εδώ και έσπειραν όντως τον φόβο. Εγώ, αμέσως κιόλας μετά τις επιθέσεις, έγραψα τραγούδι. Τούτη η συναυλία, όμως, δεν έχει να κάνει μ' αυτό αλλά με την ιστορία του Bataclan, το οποίο, όπως θα γνωρίζετε, έχει πραγματικά μεγάλη ιστορία στη διεθνή μουσική σκηνή.

Κάποτε τραγουδήσατε «The scream of the ambulance is sounding in my ears». Πόση δύναμη χρειάστηκε για να πάψετε πια ν' ακούτε αυτήν τη σειρήνα;

Το 'χω ξεχάσει τόσα χρόνια που έχουν περάσει (γελάει). Είναι παρελθόν, προχωράμε, η ζωή προχωρά! Είναι σαν να σου λέει: «Ζεις ένα λάθος δράμα, come on»! Το «Sister Morphine» ήταν ένα τραγούδι, δεν ήταν η πραγματικότητα. Αφορούσε έναν άνθρωπο που είχε κάποιο ατύχημα, αυτό σκεφτόμασταν όταν το γράφαμε με τους Rolling Stones, καμία σχέση με εθισμό στα ναρκωτικά.

Άρα, έπρεπε να σας γνωρίσω για να μάθω ότι η Αδελφή Μορφίνη ήταν, εν προκειμένω, ένα κατασταλτικό για τον πόνο και όχι για τη ναρκοεξάρτηση.

Ναι, ακριβώς. Ένας άνθρωπος που πεθαίνει μετά από ατύχημα στο νοσοκομείο και παρακαλά να είχε λίγη παραπάνω μορφίνη για να μην πονάει.

Και το «λάθος δράμα» που είπατε πριν; Ας αφήσουμε κατά μέρος τα τραγούδια.

Αυτό, ναι, ήταν η ζωή μου. Τα 'χω πει αμέτρητες φορές: εθίστηκα πολύ νωρίς στην ηρωίνη, έζησα ως άστεγη στους δρόμους του Λονδίνου, γλίτωσα από μια σοβαρή απόπειρα αυτοκτονίας και να που είμαι εδώ και μου παίρνετε συνέντευξη αυτήν τη στιγμή. Δεν πρόκειται για ένα λάθος δράμα, αφού κόντεψα να χάσω τη ζωή μου;

Πράγματι, τα 'χετε πει αμέτρητες φορές. Πείτε μου τώρα πώς είδατε τη βράβευση του Bob Dylan με το Νόμπελ;

Είμαι κατενθουσιασμένη που ένας από τη δική μου γενιά τιμήθηκε με το μεγαλύτερο βραβείο Λογοτεχνίας, το Νόμπελ.

Βλέπω, έχετε εδώ ένα βιβλίο του.

Μόλις το τελείωσα!

Του τηλεφωνήσατε για συγχαρητήρια;

Όχι, δεν το έκανα. Φυσικά και είναι φίλος μου ο Dylan, αλλά δεν σκέφτηκα να του τηλεφωνήσω. Κι εκείνος κι εγώ, ξέρετε, μιλάμε με πάρα πολύ κόσμο. Πολλοί μας γνωρίζουν που εμείς δεν γνωρίζουμε.

Κατανοητό. Ένα τραγούδι που λέτε πάντα στα live σας είναι και το «Workin' class hero» του Τζον Λένον, εσείς, μία της οικογένειας των Rolling Stones!

Σωστά, απ' την οικογένεια των Stones! Τραγουδάω ασταμάτητα από το 1979 που το ηχογράφησα αυτό το κομμάτι. Είναι πολύ σημαντικό με την κοινωνική κατάσταση που επικρατεί διεθνώς.

Και γιατί όχι, ας πούμε, το «Imagine» του ίδιου δημιουργού, που 'ναι κι ένας διεθνής ύμνος στην ειρήνη;

Γιατί το «Workin' class hero» δεν έχει καμία ειρήνη μέσα του, μόνο δύναμη και σθένος. Σήμερα μπορούν πολύ πιο εύκολα οι άνθρωποι σ' όλες τις γωνιές της Γης να ταυτιστούν με αυτό παρά με την ειρήνη. Δείτε τι τραβάει κι η εργατική τάξη της χώρας σας.

Εμένα θα μου πείτε; Βάσει της εμπειρίας σας, πού θα επισημαίνατε τη διαφορά μεταξύ της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής προσέγγισης στη μουσική, στον κινηματογράφο και στην τέχνη γενικότερα;

Στα πάντα (γελάει). Είμαι Ευρωπαία και πέρασα ένα μεγάλο χρονικό διάστημα που λάτρευα την Αμερική, αλλά πλέον το 'χω ξεπεράσει. Αν διαφέρει ο δικός μου τρόπος σκέψης από τον δικό σας, φανταστείτε πόσο διαφέρει ενός Ευρωπαίου από ενός Αμερικανού.

Η τέχνη, ωστόσο, είναι μια παγκόσμια γλώσσα κι εσείς τραγουδήσατε για όλους τους ανθρώπους επί της γης αυτής. Ποιοι στίχοι, αλήθεια, εκφράζουν την προσωπικότητά σας και τη φιλοσοφία σας για τη ζωή;

Ω, Θεέ μου! (γελάει) Δεν ξέρω πραγματικά (σκέφτεται). Ή, μάλλον, ξέρω. «Love more or less», να ένας στίχος που έχω τραγουδήσει και που με εκφράζει απόλυτα!

Επίσης, έχετε τραγουδήσει και «Bored by dreams». Τον Δεκέμβριο γίνεστε 70 ετών και αναρωτιέμαι αν ισχύει αυτός ο στίχος για σας, ειδικά τώρα.

Κι αυτό με πάει χρόνια πίσω. Ήταν ωραίο τραγούδι το «Bored by dreams»! Η γραφή μου μέχρι σήμερα ίσως να το διαψεύδει. Η δουλειά μου, αυτά που κάνω, εννοώ. Νομίζω πως θα πάω να κάνω λίγο τσάι, αν δεν σας πειράζει, για να φτιάξει ο λαιμός μου (στρέφεται στη μάνατζερ). Darling, ρώτησε τον κύριο αν θέλει καφέ ή ένα φλιτζάνι τσάι. Θα φτιάξω μόνη μου το τσάι μου... (Ζήτησα καφέ. Μετά από 4 λεπτά ακριβώς η μάνατζερ μου έφερε έναν καφέ σε ένα φλιτζανάκι με πιατάκι, ίδιου γαλάζιου χρώματος. Έμοιαζε ελληνικός καφές. Η Faithfull επέστρεψε για τη συνέντευξη, περιέργως δίχως το τσάι που θέλησε να φτιάξει για πάρτη της). Να είστε προσεχτικός με το φλιτζάνι αυτό. Είναι των προγόνων μου κι έχει γλιτώσει από δύο παγκόσμιους πολέμους! Συνεχίζουμε, σας ακούω!

Μπορώ να καπνίσω;

Οι γιατροί μου επιτρέπουν να καπνίζω μόνο στις συναυλίες μου, αφού δεν μπορώ να το σταματήσω, εδώ μέσα όμως το αποφεύγω.

Το φλυτζάνι των...προγόνων της Marianne Faithfull με το εσπρεσσάκι που ήπια

Έχετε διαπρέψει στον κινηματογράφο, από το «Girl on a motorcycle» του 1968 μέχρι το «Irina Palm» του 2007. Πολύ διαφορετική η ενασχόληση με την υποκριτική απ' ό,τι με το τραγούδι;

Το «Irina Palm» ήταν εξαιρετική ταινία. Ναι, είναι πολύ διαφορετική η ενασχόλησή μου με το σινεμά απ' ό,τι με τη μουσική. Νιώθω πολύ υπερήφανη για τις ταινίες που αναφέρατε. Επίσης, ξέρω ότι είμαι καλή ηθοποιός. Ανέκαθεν το γνώριζα, ξεκινώντας σ' αυτόν το χώρο.

Η λίστα των νεότερων μουσικών με τους οποίους έχετε συνεργαστεί είναι ατελείωτη: Nick Cave, Anne Calvi, Metallica, Jarvis Cocker κ.λπ. Πόσο ανήσυχη νιώθετε κάθε φορά από καλλιτεχνικής άποψης;

Είναι το αποτέλεσμα μιας διαρκούς καλλιτεχνικής αναζήτησης. Μου αρέσει να δουλεύω με νέους ανθρώπους και δεν ξέρω αν αυτός είναι ο βασικός μου στόχος ή το να ανακαλύπτω ξανά τον εαυτό μου μέσα απ' τους νέους. Οι περισσότεροι απ' αυτούς είναι και φίλοι μου και απλώς μου αρέσει να συνεργάζομαι μαζί τους.

Πιστεύετε ότι η μητρότητα είναι η ολοκλήρωση μιας γυναίκας;

Όχι, δεν το πιστεύω. Πιστεύω μόνο στη δουλειά.

Ακούγεστε σχεδόν κυνική.

Εντάξει, εντάξει...Είμαι ευτυχισμένη που έγινα μητέρα και είμαι χαρούμενη για τον γιο μου, τον Nicholas. Στάθηκα τυχερή σε αυτό το θέμα, το ξέρω. Ο γιος μου δεν έχει καμία σχέση με τη μουσική βιομηχανία ή τον κόσμο του θεάματος.

Η ομορφιά έπαιξε ρόλο στην καριέρα σας; (σ.σ. ερώτηση off the record)

Αυτά να τα ρωτήσετε στη Madonna, όχι σε μένα. Ήμουν η ωραιότερη γκόμενα στο Σόχο και την Carnaby Street. So what? Η ωραιότερη γκόμενα...Κάποτε!

Περηφανεύεστε, βλέπω. Υπήρχε κι η Nico στα χρόνια σας εξίσου ωραία γκόμενα.

Άσ' την αυτήν. Οι πεθαμένοι είναι με τους πεθαμένους και οι ζωντανοί με τους ζωντανούς.

Θέλω να σας διαβάσω ένα απόσπασμα από ένα ποιητικό κείμενο του Georges Le Nonce, ενός σύγχρονου Έλληνα ποιητή, και να μου το σχολιάσετε...

Ξέρετε ότι δεν έχετε πολύ χρόνο, έτσι;

Ναι, αν με αφήσετε να κάνω κι εγώ τη δουλειά μου.

Διαβάστε μου, σας ακούω.

 «Πιστεύω πως πολύ σύντομα θα τα έχω καταφέρει. Όχι μόνο επειδή είμαι φύσει αισιόδοξο πλάσμα. Αλλά και επειδή έχω σχετική εμπειρία προσαρμογής στις νέες συνθήκες, ύστερα από τόσες αλλαγές, τόσες μεταμορφώσεις, έστω κι αν έχουν περάσει αρκετά χρόνια από την τελευταία, αυτήν που με είχε εξαναγκάσει να γράφω ποιήματα...» Μπορείτε να βάλετε τη λέξη «τραγούδια» αντί «ποιήματα».

(παίρνει το χαρτί απ' τα χέρια μου και το πετάει) Εσείς τώρα θέλετε να βρείτε κάποια σχέση μεταξύ εμού και του ποιήματος.

Δεν υπάρχει; Όταν διάβασα το ποίημα αυτό, εσείς ήρθατε στο μυαλό μου.

Κι εγώ σας λέω ότι δεν έχει σχέση το ποίημα με τη ζωή μου. Πρώτα απ' όλα, ακόμη γράφω τραγούδια, εφόσον με παρακολουθείτε. Οι μεταμορφώσεις μου δεν ήταν πολλές, ήταν μία μετά την περιπέτεια που έζησα, κι αυτή μόνο και μόνο για να μπορέσω να επιβιώσω, χωρίς να ξέρω αν θα ξανακάνω επιτυχία στη μουσική. Όταν έγινε το «Broken Εnglish» το 1979 είπα ότι ή θα κάνω μια νέα αρχή ή θα χαθώ οριστικά. Η μουσική είχε αλλάξει, δεν ήμουν το χαρούμενο κορίτσι της flower power, του swinging London και η κολλητή των Stones, αλλά μια νέα γυναίκα 33 ετών με κατεστραμμένη ήδη την υγεία της. Ήταν ένα ξεκίνημα πάνω στην ακμή του punk και του new wave. Το ποίημα που μου διαβάσατε μπορεί να 'χει γραφτεί και να απευθύνεται από άλλον σε άλλον.

Μπορεί, αλλά η Ελλάδα, ξέρετε, εκτός από κακούς γιατρούς ενίοτε, παράγει και καλούς ποιητές από αρχαιοτάτων χρόνων.

Τώρα είπατε τη σωστή λέξη: η Ελλάδα έχει ποιητές μέγιστης σημασίας από την αρχαιότητα, σαν τη Σαπφώ και τον Όμηρο. Τεράστιοι!

Ή τον Κωνσταντίνο Καβάφη στον 20ό αιώνα.

Δεν τον γνωρίζω.

Κρίμα! Εσείς χάνετε...Αναρωτιέμαι με τι γελάει και με τι γίνεται έξω φρενών η Marianne Faithfull.

Προσπαθώ να μη γίνομαι έξω φρενών, δεν είναι καλό για μένα. Οι άνθρωποι με κάνουν να γελάω, οι άνθρωποι με διασκεδάζουν (χαμογελάει). Σίγουρα, απολαμβάνω τις παρέες μου, αλλά γελάω με τους ανθρώπους, γενικώς.

Ποια ήταν η τελευταία φορά που κλάψατε, κ. Faithfull;

Δεν κλαίω εγώ (ενοχλημένη).

Ποτέ;

Ποτέ!

As tears go by, λοιπόν.

Κι αυτό ένα τραγούδι ήταν και τίποτα περισσότερο.

Όπως κι αυτή ήταν μία από τις χιλιάδες συνεντεύξεις που έχετε δώσει και τίποτα περισσότερο. Συγγνώμη αν σας κούρασα.

Σας ευχαριστώ. Ειλικρινά. Δεν αναλωθήκαμε στα ναρκωτικά ή στα '60s κι αυτό εσείς το καταφέρατε.

Εγώ σας ευχαριστώ.

Give my love to Greece!

Dear Biotol, Sincerely Yours

Πήγα και πήρα ενάμισι κιλό κρεμμυδάκια για μένα κι άλλο ενάμισι για τη φαρμακοποιό μου, που μου'φερε πάνινη άσπρη μάσκα. Της μαύρης, απ' το πολύ βγάλε-πλύνε-βάλε, της ξηλώθηκαν τα λαστιχάκια κι έγινε μάσκα...λαιμού. Λέω να φτιάξω ένα ωραίο στιφάδο την Κυριακή του Πάσχα που θέλουν να μου'ρθουν για τραπέζι οι δικοί μου, αν και ψιλοφοβάμαι. Εδώ μέσα δεν έχει πατήσει άνθρωπος, αλλά εγώ όλο και βγαίνω έξω κάθε μέρα, έστω για κάνα τέταρτο μάξιμουμ. Άσε που αγοράζω κι από ένα μπουκαλάκι αντισηπτικό σε κάθε έξοδο - να δω τι θα τα κάνουμε όλα αυτά, όταν λήξει η πανδημία, αλλά θα μου πεις μία υποχονδρίαση θα μας μείνει, δεν υπάρχει περίπτωση.

Είναι εξοντωτικά τα πρωινά με τον ήλιο έξω και το διαμέρισμα μου κλειστό, φουλ στον καπνό απ' τα τσιγάρα. Για μένα η μέρα ξεκινάει απ' τ' απόγευμα, όταν πέφτει ο ήλιος, όταν παίζει η τηλεόραση το ίδιο τροπάριο τόσες μέρες τώρα: ενημέρωση και πάλι ενημέρωση όλων των ειδών.

Χθες επικοινώνησα με μία Γερμανίδα παραγωγό, στενή συνεργάτιδα της Μαριάν Φέιθφουλ. Νοσηλεύεται ακόμα με πνευμονία και πυρετό. Το ότι βήχει, είναι καλό μού είπε. Πιθανώς να της το γύρισε σε βρογχίτιδα και να γλίτωσε τα χειρότερα. Μακάρι...Η Φέιθφουλ, άλλωστε, έχει κάτι όμορφο να περιμένει: Τα γυρίσματα μίας ταινίας με την ταραχώδη ζωή της, την οποία ενέκρινε και είχε δηλώσει χαρούμενη.
Ανυπομονώ να πιάσουν οι ζέστες εδώ και να ψοφήσει ο ιός. Διαβάζω για τις χώρες των Βαλκανίων, που δεν τις χτύπησε τόσο πολύ, όσο την κεντρική και βόρεια Ευρώπη. Λογικό! Εδώ, ως γνωστόν, κάθε Ιούλιο και Αύγουστο, ψήνεις αυγό στο μπαλκόνι σου, πως να επιζήσουν οι ιοί πάνω σε πυρακτωμένες επιφάνειες; Κι αν πάλι επιζήσει ο ιός αυτός, τουλάχιστον δε θα'χει τόση δύναμη, δε θα'ναι τόσο μεταδοτικός. Ούτε πιστεύω πως πρέπει να'σαι λοιμωξιολόγος για να το καταλάβεις αυτό.
Πάω ένα μήνα πίσω, τότε που λέγαμε πως τέλη Μαρτίου- αρχές Απριλίου, θα μετράμε πολλούς νεκρούς. Αυτό φαίνεται να το αποφύγαμε, αν και τα μέτρα δεν πρέπει να αρθούν. Γνώμη μου. Οι Έλληνες δεν τό'χουν τίποτα να ξεχυθούν πάλι έξω, θυμωμένοι απ' τον εγκλεισμό που δεν ήθελαν, άρα πιο επικίνδυνοι για τους υπόλοιπους. Θυμώνω κι εγώ όποτε με πλησιάζουν οι άλλοι, έξω, σαν να μην τρέχει τίποτα. Δεν τους λέω τίποτα συνήθως, απλά τους κάνω νόημα με τα χέρια και με άγριο βλέμμα να πάνε πιο πέρα. Σιγά μη διακρίνεται βλέμμα, βέβαια, κάτω απ' τα μαύρα γυαλιά και τη μάσκα - σαν τον Κλοντ Ρέινς στον «Αόρατο Άνθρωπο» του '33 έχουμε καταντήσει.

Ύστερα γυρίζω σπίτι, πλένω με σαπουνάδα οτιδήποτε έφερα απ' έξω, μέχρι και το καλαμάκι του καφέ φρέντο, περνάω το ξυρισμένο κεφάλι μου με σαπούνι dettol και κάθομαι στον κομπιούτερ μου. Παίρνω την ηλεκτρονική αλληλογραφία μου, που έχει στερέψει ένεκα των ημερών, κάνω κάνα status στο facebook, χιουμοριστικό συνήθως, παρακολουθώ το BBC WORLD NEWS, που κι αυτό μ' έχει κουράσει, καθώς όλο με τον κορονοϊό ασχολείται, προτιμώ για την ώρα να μην ασχολούμαι με τα πολιτικά, εφόσον - γνωστό τοις πάσι - έρχονται άσχημες ανατροπές στα πάντα, μιλάω με φίλους τραγουδιάρηδες για το Κακό που τους βρήκε, μου λείπουν τα πρόσωπα των δικών μου ανθρώπων και αδημονώ να'ρθει η στιγμή που δεν θα θέλω να βλέπω ούτε ζωγραφιστούς τον Τσιόδρα και τον Χαρδαλιά, παρά μόνο σε εφιάλτες επιστημονικής φαντασίας.

Οι δίσκοι που έφερα από Βρυξέλλες και Άμστερνταμ!

Ήταν αδύνατο να κάνω το tour του Benelux και να μη γυρίσω στην Ελλάδα με βινύλια, όπως το συνηθίζω κάθε φορά που πάω εξωτερικό και βρίσκω βέβαια σπάνια, καλά και οικονομικά πράγματα. Τη δεύτερη μέρα μας στις Βρυξέλλες, λοιπόν, μαζί με τη Λιάνα γυρίζαμε στην πόλη και πέσαμε πάνω στο δισκάδικο της φωτογραφίας, το οποίο έχει - όπως διακρίνονται - ζωγραφισμένες τις φιγούρες των Jim Morrison, John Lennon και Bob Dylan. Χύμηξα μέσα και με ένα γρήγορο ψάξιμο αγόρασα CD και όχι βινύλιο. 

Συγκεκριμένα, το άλμπουμ ''Rich Kid Blues'' της Marianne Faithfull που θεωρείται σπάνιο, αφού περιέχει ηχογραφήσεις του 1971, από μία χρονιά δηλαδή που η καλλιτέχνιδα δεν ήταν και στα καλύτερα της, βιολογικώς και ψυχολογικώς. Κομμάτια του Bob Dylan κυρίως, αλλά και των Tim Hardin, Cat Stevens, George Harrison, που επρόκειτο να κυκλοφορήσουν υπό τον τίτλο ''Masques''. Τελικά βγήκαν το 1985 μαζί με τραγούδια από το δίσκο ''Faithless'' (1978) της Faithfull σε ένα νέο ενιαίο άλμπουμ με τίτλο ''Rich Kid Blues''. Το χαμένο αριστούργημα της Marianne Faithfull, θα έλεγα. Πρωτάκουσα το CD όλο λαχτάρα στο Λουξεμβούργο, δυο μέρες μετά, από ένα φορητό CD player που μου είχε η Τζένη Γαβαλάκη στο δωμάτιο μου. 

Ωστόσο, το πρώτο CD που πήρα τις πρώτες ώρες της παραμονής μου στις Βρυξέλλες ήταν ένα best of France Gall με όλες τις επιτυχίες της ερμηνεύτριας από τα γαλλικά ποπ sixties. Το βρήκα στα έξι ευρώ σε μεγάλο σούπερ μάρκετ της περιοχής που μέναμε, πιθανώς λόγω του ότι η Γαλλίδα καλλιτέχνιδα πέθανε πρόσφατα και άρα οι συλλογές της θα πουλούσαν στους τουρίστες. Έτσι συνέβη και με μένα, που μάλιστα είχα γράψει και αφιέρωμα για τη France Gall, γνώριζα τα τραγούδια της, αλλά ποτέ δεν είχα κάτι δικό της στη δισκοθήκη μου. Εκείνη την πρώτη μέρα στις Βρυξέλλες, αγόρασα δύο πρώτα βινύλια στα δύο ευρώ έκαστο από ένα άλλο μικρό δισκάδικο πίσω από την περίφημη Grand - Place:

Το άλμπουμ ''Broadway Bassey' s Way'' του 1972 με κομμάτια της μεγάλης ερμηνεύτριας από το Μπροντγουέι. Ηχογραφήσεις του 1964, του '65 και του '68 που είχα ξανακούσει και που τώρα απέκτησα συγκεντρωμένες σε ένα βινύλιο. Τι να πεις για τη Shirley Bassey, που μέχρι και Μίκη Θεοδωράκη έχει τραγουδήσει; Τεράστια!

Και μια συλλογή με όλες τις επιτυχίες που διασκεύασε ο Acker Bilk από το 1962 μέχρι το '72: Autumn leaves, Limehouse Blues, αλλά και το Never on Sunday (Τα παιδιά του Πειραιά) του Χατζιδάκι. Να πω την αλήθεια, το τελευταίο ήταν που με ώθησε να αγοράσω το εν λόγω βινύλιο, έχοντας την περιέργεια ν' ακούσω πως διασκεύασε ο μεγάλος Άγγλος κλαρινετίστας το πιο δημοφιλές στο εξωτερικό ελληνικό τραγούδι. Άξιζε! Πάντως, εδώ και λίγες ώρες που ακούω τα βινύλια στην ησυχία του σπιτιού μου, προσπερνάω το Never on Sunday και μένω στα υπόλοιπα jazz και pop standards για το κλαρινέτο του Bilk! 

Όλα τα άλλα βινύλια τα αγόρασα από το Μοναστηράκι του Άμστερνταμ στην περίφημη Waterloo Plein, την περασμένη Παρασκευή 25 Μαΐου. Το ήξερα ότι θα έβρισκα καλά και φθηνά δισκάκια στην Ολλανδία, αφού το 2007, σε προηγούμενη επίσκεψη μου, κόντεψα να πληρώσω υπέρβαρο στη βαλίτσα, κουβαλώντας 50 βινύλια με ένα ευρώ το καθένα! Πάλι στο ένα ευρώ κόστιζαν όλοι οι δίσκοι που αγόρασα, αλλά ευτυχώς ήταν μόνο έντεκα αυτή τη φορά! Έχουμε και λέμε:

Στην κατηγορία World Music στις κούτες του πλανόδιου δισκοπώλη, πέτυχα το instrumental άλμπουμ ''Russian Folk Songs'' (1972) του Ιταλού τρομπετίστα Nini Rosso. Τα γνωστά: Katyusha, Moscow evening, Polyushka - Polye κλπ. Υπέροχο άκουσμα των λυρικών λαϊκών τραγουδιών της Ρωσίας με το μοναδικό παίξιμο στην τρομπέτα του Rosso. 

Της cult Amanda Lear είχα ένα άλλο άλμπουμ, το τρίτο της, με τίτλο ''Never trust a pretty face'' του 1979. Τώρα βρήκα το δεύτερο και μάλλον καλύτερο της, το ''Sweet Revenge'' (1978), αφού περιέχει το αλησμόνητο ''Enigma (Give a bit of Mmh to me)''. Ακόμη δεν το άκουσα ολόκληρο το άλμπουμ, αλλά θα μου αρέσει, δεν υπάρχει περίπτωση! 

Γι' αυτό πάλι το μίνι άλμπουμ δεν περίμενα να βρω στοιχεία! Έρχεται από την πρώην Γιουγκοσλαβία του μακρινού 1958 και περιλαμβάνει έντεκα λυρικά επαναστατικά τραγούδια - κάτι σαν τα δικά μας Αντάρτικα - για δύο φωνές, έναν σοπράνο και έναν βαρύτονο, κιθάρα, φυσαρμόνικα και χορωδιακό σύνολο. Τη χορωδία με τίτλο ''Vokalni Ansambl Emila Cossetta'' διευθύνει ο Emil Cossetto, ο οποίος υπογράφει και το κείμενο στο οπισθόφυλλο - φυσικά δεν καταλαβαίνω Χριστό! Παραδόξως ή μάλλον καθόλου παραδόξως, το ίδιο επαναστατικό φρόνημα των ελληνικών Αντάρτικων υπάρχει και στη συγκεκριμένη συλλογή των παρτιζάνικων ασμάτων. 

Διόλου απρόβλεπτο για τα γούστα μου το επόμενο άλμπουμ, να όμως που δεν το είχα στη δισκοθήκη μου: Πρόκειται για το ''The original soundtrack'' (1975), τον τρίτο δίσκο των Άγγλων 10CC με τα σούπερ χιτς I'm not in love και Life is a minestrone. Θυμίζει αρκετά Alan Parsons Project, ίδια εποχή γαρ, όπως και το όλο design. Αυτό το άκουσα ήδη τέσσερις φορές μονοκοπανιά, μια και το γνώριζα καλά από τα προηγούμενα χρόνια!

Πάμε ξανά στην πρώην Γιουγκοσλαβία με την τραγουδίστρια από την Κροατία, Vera Svoboda. Το άλμπουμ με τίτλο το όνομα της βγήκε στα 1971 και παίζει νά'ναι το πρώτο μεγάλο LP της με δεκατρία τραγούδια - η μία πλευρά του βινυλίου με πρωτότυπες συνθέσεις και η άλλη με διασκευασμένα παραδοσιακά κροάτικα τραγούδια. Φωνάρα η Svoboda και πανέμορφες ενορχηστρώσεις που παραπέμπουν στις δικές μας ηχογραφήσεις ρετρό τραγουδιών τουλάχιστον μία δεκαετία πριν απ' το δίσκο της Γιουγκοσλάβας καλλιτέχνιδας. Το άλμπουμ ηχογραφήθηκε στο Ζάγκρεμπ και στο οπισθόφυλλο υπάρχουν πολλές φωτογραφίες της Svoboda με παραδοσιακές φορεσιές. Ακούγεται ευχάριστα σαν ένα ωραίο δείγμα από τη σχετικά άγνωστη δισκογραφία μιας χώρας, που κάποτε συνόρευε με την Ελλάδα. 

Το άλμπουμ ''Barbara chante Barbara'' βγήκε στα 1964 και είναι ένα διαμάντι του γαλλικού τραγουδιού. Δώδεκα τραγούδια της θρυλικής ιδιοσυγκρασιακής τραγουδοποιού και ερμηνεύτριας Barbara που κέρδισαν στον καιρό τους το Grand Prix International du disque από την Academie Charles Cros. Συστήνεται για κάθε δισκοθήκη!

Αυτός κι αν είναι σπάνιος δίσκος! Μία συλλογή ποιημάτων του Federico Garcia Lorca με τη φωνή του σημαντικού ηθοποιού του ιταλικού θεάτρου, Arnoldo Foa (1916 - 2014), συνοδεία στην κιθάρα του εξίσου σημαντικού Ιταλού κιθαρίστα Mario Gangi (1923 - 2010). Ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1962 και απ' ότι ενημερώνομαι από το διαδίκτυο θεωρείται αριστούργημα - ποιητικό δισκογραφικό project στην Ιταλία. Πολλά από τα ποιήματα του Lorca που διαβάζει ο Foa προέρχονται από τη συλλογή ''Romancero Gitano'' που λίγα χρόνια αργότερα θα μελοποιούσε ο Θεοδωράκης στην ελληνική μετάφραση του Ελύτη.

Να μην έπαιρνα κι ένα Greatest Hits των δικών μας Aphrodite' s Child με όλα τα θρυλικά τραγούδια τους; It's five o' clock, End of the world, Rain and teats και τα συναφή. Έχω σε βινύλιο το διπλό 666 των Aphrodite' s Child και σε CD τα δύο πρώτα άλμπουμ τους, το ήθελα όμως και ένα Bestάκι τους με όλες τις κομματάρες τους μαζεμένες. Έτσι, για να μην ξεχνάω πόσο μεγάλος τραγουδιστής υπήρξε ο Demis Roussos και πόσο εμπνευσμένος συνθέτης ήταν o Vangelis! Masterpiece!

Από τον μέγιστο Σικελό τενόρο Giuseppe di Stefano το επόμενο άλμπουμ. ''Di Stefano canzoni italiane'' ο τίτλος του με δώδεκα άριες σε ενορχήστρωση και διεύθυνση του Iller Pattacini. Μάλλον είμαι ο πρώτος που ακούει το βινύλιο αυτό από το δισκοπάζαρο της Ολλανδίας, εφόσον μοιάζει άθικτο, σαν να μην πέρασε ποτέ από πάνω του βελόνα πικάπ! To LP κυκλοφόρησε στην Ελβετία για πρώτη φορά - προφανώς για τον ιταλόφωνο πληθυσμό της χώρας - και θεωρείται εξαιρετική συλλογή ηχογραφήσεων ενός μεγάλου λυρικού τραγουδιστή που μοιράστηκε στη ζωή του πολλές ηχογραφήσεις με τη Maria Callas! 

Εκτός της Barbara, ένας ακόμη γαλλικός δίσκος μπήκε στη βαλίτσα μου για την Αθήνα: Ένα Best of Dalida, της ερμηνεύτριας που έκανε τεράστια καριέρα στη Γαλλία και όχι μόνο! Το άλμπουμ βγήκε για την ολλανδική αγορά - έτσι δικαιολογείται απόλυτα η ανεύρεση του στο Άμστερνταμ - στα 1977 και περιέχει 15 τραγούδια της μοναδικής Dalida. Μεταξύ αυτών, το ''Paroles paroles'', το ''Besame mucho'' και τη διασκευή της στο ''La vie en rose'' της Edith Piaf. Σταθερή αξία!

Άφησα τελευταίο τον μοναδικό ελληνικό δίσκο που αγόρασα από το Άμστερνταμ,  Τα τραγούδια της χτεσινής μέρας (1981) της Αλεξίου και της Γαλάνη - τον είχα σε CD, αλλά με δελέασε η σκέψη να τον πάρω σε βινύλιο με ένα ευρώ από την Ολλανδία! Ο δίσκος αυτός είναι αγαπημένος και πασίγνωστος, δεν χρειάζεται να πω κάτι παραπάνω. Βρήκα ακόμη τη Μπαλάντα του Μαουτχάουζεν των Θεοδωράκη - Καμπανέλλη με τη Φαραντούρη και με αγγλικό εξώφυλλο, αλλά δεν το αγόρασα, αφού το έχω και σε βινύλιο και σε CD. Αυτά τα ολίγα, λοιπόν, προμηθεύτηκα από τη μία εβδομάδα που κινήθηκα μεταξύ Βελγίου, Λουξεμβούργου, Γερμανίας και Ολλανδίας. Εν κατακλείδι, δίσκοι από την Ιταλία, την πρώην Γιουγκοσλαβία, τις ΗΠΑ, την Αγγλία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ολλανδία και την Ελλάδα. Όλο και κάτι θα φέρω σε ένα επόμενο ταξίδι, καλά νά'μαστε! 

Για τον Δανίκα, τη Βανδή και τον γιο της...Marianne Faithfull

Για το θέμα έγραψα ήδη και στην ηλεκτρονική LIFO. Εδώ (http://www.lifo.gr/articles/media_articles/134017) μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο μου. Αν ''ξαναγυρνάω'' από τις σελίδες του προσωπικού μου blog, είναι για να εξηγήσω περαιτέρω μερικά πράγματα: Πρώτον: Ομολογώ πως δεν μου πέρασε από το μυαλό ότι ο Δημήτρης Δανίκας τρολλάρει τη Δέσποινα Βανδή - συνθήκη καθόλου πρωτότυπη για έναν δημοσιογράφο που τόσο στις κινηματογραφικές κριτικές του, όσο και στα κείμενα του γενικότερα, αποφαίνεται ενίοτε κάφρος. Όχι ότι δεν έχω γελάσει με τον Δανίκα, δε θα ξεχάσω ας πούμε τη βαθμολογία του στην ταινία ''Λουκουμάδες με μέλι'' της Όλγας Μαλέα! 0 (μηδέν) της είχε βάλει με τη φοβερή και τρομερή επισήμανση: ''Η τρύπα του λουκουμά''! Γενικά τον θεωρώ απρόβλεπτο τύπο, τον ορισμό του σταρχιδιστή στην κριτική και στη δημοσιογραφία γενικότερα. Δε μπορείς παρ'όλα αυτά να ''δουλεύεις'' ψιλό γαζί τον συνεντευξιαζόμενο σου που σε τίμησε με το να σου μιλήσει, όποιος και νά'ναι αυτός. Διότι σε όλη τη συνέντευξη νομίζεις ότι ο Δανίκας συνομιλεί με τη...Montserrat Cabballe (τουλάχιστον), όμως δυο - τρεις φράσεις ήταν αρκετές για να αντιληφθούμε (κάποιοι) ότι η καζούρα πήγαινε σύννεφο. Λες δηλαδή να μην ήξερε ο Δανίκας ότι ο συνεργάτης του - φωτογράφος και, απ' ότι μαθαίνω, εξαίρετος στη δουλειά του, William Faithful, δεν έχει ουδεμία σχέση με τη Marianne Faithfull; Κι αφού τό'ξερε γιατί είπε τούτη την παπαριά στη Βανδή και τη δημοσίευσε κιόλας; Ας της τό'λεγε κι ας το κράταγε για μεταξύ τους, να καυχιέται ότι ''είπα στη Βανδή πως τη φωτογράφιζε ο γιος της Marianne Faithfull κι εκείνη τά'χασε'', Τόσο απλά!

Δεύτερον: Δεν είχα καμία πρόθεση να θίξω τον William Faithful, για τον οποίο - ξαναλέω - μόνο καλά λόγια ακούω από χθες. Τρίτον: Μόνο ένα πράγμα δεν καταλαβαίνω σε όλο αυτό! Από τα σχόλια του απλού κόσμου μέχρι και των δημοσιογράφων, περνάει στο ντούκου ότι ο Δανίκας έκανε την πλάκα του με τη Βανδή. Το θεωρώ ανεπίτρεπτο και απαράδεκτο, προσβολή καθαρή εκ μέρους του γνωστού δημοσιογράφου πρώτα στη Βανδή, έπειτα στο αναγνωστικό κοινό τους, αλλά και στο μέσο το ίδιο που φιλοξένησε τη συνέντευξη τους. Δηλαδή, δεν ξέρω, εμένα δεν μου αρέσουν αυτά, δεν τα θεωρώ σοβαρά πράγματα και δεν θα το έκανα ποτέ σε κανέναν άνθρωπο που θα δεχόταν να μου δώσει συνέντευξη.

caro diario/ move on

Τις τελευταίες μέρες κόλλησα κι εγώ μία από τις γρίπες της εποχής, από τις πιο ελαφριές ευτυχώς, όχι με πυρετό και τέτοια, αλλά με συνάχι και πονόλαιμο. Πλακώθηκα στα panadol cold & flu, στις βιταμίνες C και στις σούπες - ethnic σούπες πού' χα φέρει από το Παρίσι και που βγήκαν όλες πεντανόστιμες. Απομονώθηκα για τα καλά, είχα να βγω έξω από την Παρασκευή το βράδυ άλλωστε και αυτό μόνο καλό μού έκανε. Αραίωσα κάπως τα τηλεφωνήματα, έμεινα για αρκετές ώρες με τον εαυτό μου και αποφάσισα να δώσω ένα τέλος στα μίση, στις διαμάχες και στις κόντρες. Τι νόημα έχει, όταν μετά από καιρό θα σκέφτεσαι καταστάσεις και θα λες ''Δεν έπρεπε νά'χε γίνει έτσι, εγώ είμαι ο πιο ώριμος και ο πιο εντάξει άνθρωπος κι εκεί έξω η ζωή προχωράει'', ακριβώς με την ίδια λογική που η Marianne Faithfull μού φώναξε ''Come on, move on'' σαν την πίεσα να μου μιλήσει για το ''Sister Morphine'' της; Καμιά φορά ξανακούω την ηχογράφηση με τη φωνή της από το κινητό μου τηλέφωνο να λέει αυτό το επιτακτικό ''Move on'' που εκείνη την ώρα με τάραξε, μετά όμως με έκανε να καταλάβω πόσο σημαντικό είναι το προχώρημα τόσο στη ζωή κάθε ανθρώπου, όπως και στην καριέρα κάθε καλλιτέχνη. Τέλος πάντων, μία άφεση αμαρτιών είναι καλό να δίνεις για τη δικιά σου γαλήνη πάνω απ' όλα, έτσι απλά, να βάζεις την τελεία ύστερα από τα αποσιωπητικά και να κλείνεις οριστικά τις υποθέσεις μέσα σου. Η τηλεόραση που αναγκαστικά είδα αυτές τις μέρες, μια και επιτέλους ο διαβόητος αποκωδικοποιητής μπήκε σε λειτουργία, ήταν μια φρίκη, μια απελπισία. Τα μικρά κανάλια δεν έχουν καν λόγο ύπαρξης, ενώ τα μεγάλα, μέσα στην κρίση κι αυτά, παίζουν διαφημίσεις για ροζ γραμμές και καφετζούδες. Άσε που δε μπορώ πια να παρακολουθήσω ταινία. Με το που αρχίζει, δεν περνάνε 20 λεπτά και με παίρνει ο ύπνος. Φαντάζομαι θα ροχαλίζω κιόλας. Μόνο τα γατιά μου θα με ανέχονται στον ύπνο που τους αρέσει να χώνονται κάτω από τις κουβέρτες και αδιαφορούν για οτιδήποτε άλλο. Μένω πραγματικά ενεός απέναντι σε όλη αυτή τη διαπλανητική βία. Μέσα σε τρία 24ωρα είχαμε τρεις δολοφονικές επιθέσεις σε τρία διαφορετικά σημεία του πολιτισμένου, υποτίθεται, κόσμου. Η ενημέρωση, τόσο από την TV, όσο και από το internet, έχει καταντήσει εφιάλτης, σε αγριεύει και προάγει τα πιο άγρια σου ένστικτα ενδεχομένως ασυνείδητα.

Χθες, Τρίτη, πέρασα όλη τη μέρα πάνω από το site της LIFO περιμένοντας τη δημοσίευση της συνέντευξης της Χλόης Λιάσκου. Ο Πάρις την έβγαλε μια κούκλα και είναι όντως κούκλα στην ηλικία που βρίσκεται, περισσότερο τολμώ να πω κι απ' την άνωθεν φωτογραφία του 1968, τότε που έπαιζε στους ''Αντίζηλους'' του Παύλου Τάσιου. Ούτε η φωνή της έχει αλλάξει. Έχει πλάκα να μιλάς με τη Λιάσκου στο τηλέφωνο και να σού'ρχεται αυτομάτως στο νου εκείνο το κορίτσι που θύμωνε όταν η μαμά της, η Ρένα Βλαχοπούλου, αποκαλούσε γρουσούζη τον μνηστήρα της, τον Γιώργο Βρασιβανόπουλο, στη ''Χαρτοπαίχτρα''. Παρεμπιπτόντως, ξέχασα να ρωτήσω τη Λιάσκου για την περίπτωση του Βρασιβανόπουλου που δε ζει πια. Να είχαν άραγε επαφές ως το τέλος του; Λέγεται πως ήταν μαρξιστής και πως ζούσε πνιγμένος από τα βιβλία του. Αύριο πάντως ελπίζω όταν θά'χω ξυπνήσει, να έχει αναρτηθεί η συνέντευξη της. Και καλύτερα ίσως που δεν αναρτήθηκε χθες, εφόσον κυριάρχησε η ειδησεογραφία από Γερμανία, Τουρκία και Ελβετία.

Στη LIFO είχαμε και πάρτι την περασμένη Πέμπτη. Συμπλήρωσε αισίως τα 500 τεύχη από τη μέρα που ξεκίνησε στο χώρο του αθηναϊκού free press. Το υπέροχο με τη LIFO είναι πως ενώ κατάφερε το site της να γίνει από τα πλέον δημοφιλή εντός κι εκτός Ελλάδας, τελευταία να ξεπεράσει και τον ημερήσιο έντυπο Τύπο σε αναγνωσιμότητα. Θα μου πεις, ποιον ημερήσιο Τύπο, δε βλέπεις τι γίνεται που πάει κι ο ΔΟΛ για κλείσιμο;  Άλλο κι αυτό, μια θλίψη, μια στενοχώρια κυρίως για τους φίλους και συνάδελφους. Θα γράψω κάποια στιγμή για τα ΝΕΑ και το ΒΗΜΑ που μεγαλώσαμε κυριολεκτικά μαζί τους (ελπίζω και εύχομαι το καλύτερο για την ώρα) όμως εδώ λέω για το πάρτι της LIFO τώρα. Και τι πάρτι! Καμιά εκατοστή άτομα στα γραφεία στη Βουλής χόρευαν σαν αφιονισμένοι με μπόλικο αλκοόλ, τέλεια εδέσματα και ωραίες μουσικές. Μόνο εγώ με τον Φώντα τον Τρούσα την αράξαμε στον καναπέ σε κάποια φάση και μιλάγαμε σα νερντς για τη Μαριάννα Τόλη και το ''Cocaine Blues'' του 1966, παρακαλώ! Btw, να καλωσορίσω κι από δω τον Φώντα στο facebook που αφήνει τα πνευματώδη χιουμοριστικά σχόλια του και γίνεται τζέρτζελο, εκεί που συνήθως δεν ''κινείται'' τίποτα. Του πάει πολύ το facebook και του τό'πα απ' τις πρώτες μέρες.

Νομίζω πως δεν έχω κάτι άλλο να γράψω. Α, να μην ξεχάσω να πω και για την αποψινή συναυλία στην ''Απανεμιά'' του αγαπημένου μου φίλου, συνεργάτη και πιο ζεστής φωνής του Μάνου Χατζιδάκι, του Ηλία Λιούγκου. Ειχαμε πολύ καιρό να μιλήσουμε κι αυτό έγινε χθες με μια ευχάριστη αφορμή που αφορά τη δισκογραφία - λεπτομέρειες προσεχώς. Ήρεμος άνθρωπος που είναι ο Λιούγκος, ακριβώς σαν και τη φωνή του την ίδια στα τραγούδια τα δικά του και του Χατζιδάκι! Στο πιάνο θα είναι μαζί του η Δέσποινα Στεφανίδου, συνεργάτιδα του σταθερή τα τελευταία χρόνια. Νομίζω πως όποιος αγαπά τον Χατζιδάκι και τον ''ψάχνει'' στις σύγχρονες μουσικές σκηνές, καλά θα κάνει να πάει μέχρι την Πλάκα για ν' ακούσει αυτόν τον σημαντικό καλλιτέχνη. Εγώ πάλι τον Λιούγκο θα τον έχω δει/ ακούσει live, τουλάχιστον 20 φορές την τελευταία 15ετία που γνωριζόμαστε. Τιμή μου μεγάλη! Όχι που τον έχω δει live τόσες πολλές φορές, αλλά που είναι φίλος μου και συνεργάτης μου! 

(συνεχίζεται)

κριτική στο cd/dvd ''no exit'' της marianne faithfull

Η Marianne Faithfull γιορτάζει τα 50 χρόνια της στη μουσική με DVD και CD από την ευρωπαϊκή περιοδεία της/ Είκοσι τραγούδια στο DVD και άλλα δέκα στο CD, απ' αυτά που σίγουρα δεν είναι απλά ''τραγούδια και τίποτα περισσότερο''

 

 

Η αφιέρωση που μου έγραψε η Marianne Faithfull στο σπίτι της, σε ένα κομμάτι χαρτί. 25.10.2016

Η έκδοση αυτή ήταν και η αφορμή για να πάρω τη συνέντευξη από τη Marianne Faithfull, όπως αναρτήθηκε στον ιστότοπο της LIFO. Χορταστική έκδοση, ομολογουμένως, που περιέχει ένα δίωρο DVD + CD με ζωντανές ηχογραφήσεις από την περιοδεία της στην Ευρώπη (την Ουγγαρία το 2014 και την Αγγλία το 2016, εν προκειμένω). Ωστόσο, δε μπορεί να κριθεί ως νέο άλμπουμ, εφόσον περιέχει μόνο τα στάνταρ του ρεπερτορίου της (Sister Morphine, As tears go by, The ballad of Lucy Jordan) συν κομμάτια από το τελευταίο της στούντιο άλμπουμ, το ''Give my love to London'' (Love more or less, Late Victorian Holocaust, Mother Wolf) κλπ. Αυτά σε ότι αφορά το CD. Διότι στο DVD η Faithfull ερμηνεύει και κάποια απρόβλεπτα κομμάτια, σαν το ''It' s all over now baby blue'' του Νομπελίστα φίλου της, Bob Dylan ή το μάλλον ξεχασμένο, αριστουργηματικό ''Who will take my dreams away'' του Angelo Badalamenti. Θα σταθώ αρχικά στο ένθετο της έκδοσης. Η Faithfull κάνει σχόλια για όλους τους μουσικούς που τη συνοδεύουν, εκθειάζοντας ακόμη και την ενδυματολογία τους: Johnny smart dressed γράφει κάτω από τη φωτογραφία του μπασίστα Johnny Bridgewood, ενώ για τον πιανίστα της, Ed Harcourt, σημειώνει: I love him, as he's very funny as well as being very good. Όταν μάλιστα επιθυμεί να γράψει και κάτι για την Ουγγαρία, τον τόπο απ' όπου και το μεγαλύτερο μέρος του DVD, επιστρατεύει τις ρίζες της: I love Hungary as my mother was born in Budapest! Στο δια ταύτα τώρα, το intro του CD είναι ένας σύντομος φόρος τιμής στο folk κλίμα, με το οποίο η καλλιτέχνιδα πρωτοσυστήθηκε στα mid – 60s. Δυναμικό μπάσιμο στο ηλεκτρικό κλίμα της συναυλίας με το ''Falling back'', προϊόν της συνεργασίας της Faithfull με την Anna Calvi, αλλά και με το ''The price of love'' που μπλουζάρει άγρια. Ακολουθεί η όμορφη μπαλάντα ''Love more or less'', που εκφράζει απ' την άποψη των στίχων τη Faithfull περισσότερο απ' τα άλλα τραγούδια της (κατά δήλωση της ίδιας) κι έπειτα μπαίνει το οριακό ''As tears go by'' των Rolling Stones, όσο κι αν η Marianne έχει κουραστεί να το λέει live – πάντως το λέει και το ηχογραφεί κιόλας για πολλοστή φορά!  Οι αντιδράσεις των φαν αποτυπώνονται στο έπακρο, καθώς τη σιγοντάρουν στο τέλος του τραγουδιού! Το ''Mother Wolf'' σε μουσική της Faithfull και σε στίχους του πολυπράγμονα Patrick Leonard είναι ένα καταπληκτικό τραγούδι, από τα πιο πρόσφατα στην πορεία της, που φλερτάρει με το punk και που εδώ δεν υστερεί σε τίποτα από τη στουντιακή του ηχογράφηση. Το ''Sister Morphine'' δε θα μπορούσε να απουσιάζει! Είναι το κομμάτι που γράφτηκε στα τέλη των ψυχεδελικών 60s και που έφερε κάποτε σε δικαστική διαμάχη τη Faithfull με τους Rolling Stones για την πατρότητα του. Ωστόσο, παρόλο που η Faithfull στη συνέντευξη της αποσύνδεσε το τραγούδι από τη μυθολογία των drugs, εδώ το προλογίζει σαν ένα Junkie' s must! Συγκλονιστική κι αυτή η εκτέλεση μέσα από τα εσώψυχα της Marianne Faithfull. Μόνο εκείνη ξέρει πόσο την έχουν στοιχειώσει τα εξοντωτικά drugs εδώ και τόσες δεκαετίες που λέει το συγκεκριμένο τραγούδι στις συναυλίες της! Η μπάντα τα σπάει κυριολεκτικά! Στο ίδιο μαύρο κλίμα και τα επόμενα δύο κομμάτια από το άλμπουμ ''Give my love to London'', το ''Late Victorian Holocaust'' και το ''Sparrows will sing'', πολύτιμα δώρα των φίλων της, Nick Cave και Roger Waters αντιστοίχως. Το CD κλείνει με το ''The ballad of Lucy Jordan'' που της χάρισε μια φορά κι ένα καιρό ο τραγουδοποιός Shel Silverstein για το θρυλικό ''Broken english''. Άλλη μια ωραία εκτέλεση με έντονες ρυθμολογικές διακυμάνσεις. Σε ότι αφορά το DVD έχει ήδη κυκλοφορήσει ολόκληρο στο YouTube, περιορίζοντας έτσι τούτη την έκδοση στους σκληροπυρηνικούς φαν της Faithfull. Η ίδια εμφανίζεται επί σκηνής καθιστή την περισσότερη ώρα και με μπαστούνι ύστερα από το χειρουργείο στο ισχίο της, στο οποίο υποβλήθηκε στην Ελλάδα πριν από λίγα χρόνια. Καλοντυμένη, κεφάτη, μία κομψή κυρία πια που έχει αναπτύξει καθαρά ερωτική σχέση με τον κόσμο. ''Έχω καλά νέα για μένα'' πληροφορεί σε μια άλλη στιγμή το κοινό της. ''Έκοψα το τσιγάρο και άρχισα το ηλεκτρονικό'' λέει και τραβάει μερικές τζούρες. Μου αρέσει που δεν αφαιρέθηκαν στο μοντάζ για την έκδοση, η φάση που της πέφτει το ηλεκτρονικό τσιγάρο και το ψάχνει, όπως και το νεύμα προς τον μουσικό της όλο αμηχανία για την ώρα που πρέπει να ''μπει'' στο τραγούδι. Παρ' όλα αυτά δε μπορώ να μη σταθώ στις αναφορές της στον προηγούμενο έκλυτο βίο της και στη λέξη ''fuck'' που την ξεστομίζει συνέχεια – είναι να απορείς έτσι γιατί ενοχλήθηκε από το δικό μου/ δικό της ''fucked up'' σε μία συνέντευξη! Υπέροχη και η ιστορία που μαθαίνουμε από τα χείλη της για το πώς γράφτηκε το κομμάτι ''Last song'': ''Είχαμε μεθύσει ένα βράδυ με τον Damon Albarn και δε νιώθω περήφανη γι' αυτό'' θυμάται η Faithfull, ''αλλά έτσι γράψαμε μαζί ένα τραγούδι, το οποίο φυσικά δεν θυμόμασταν όταν ξυπνήσαμε το πρωί. Κάποιος όμως μας είχε ηχογραφήσει. Το ξανάκουσα και είπα ότι αυτό είναι πραγματικά ένα καλό τραγούδι''! Εν κατακλείδι, η Marianne Faithfull έχει μεγαλώσει. Δεν είναι το δροσερό κορίτσι του swinging London, ούτε η new wave Ιέρεια του ''Broken English''. Είναι μία 69χρονη γυναίκα με άσβεστο το καλλιτεχνικό πάθος και τη δίψα για την επαφή με το κοινό της, καθώς και με την ευχέρεια να συνθέτει η ίδια ή να ερμηνεύει σημαντικά τραγούδια άλλων δημιουργών. Η φωνή της έχει αλλάξει κι άλλο. Λογικό. Η Marianne Faithfull του 2016 ακούγεται σαν τον θηλυκό Tom Waits με την ψυχή της να το λέει, όμως, ακόμη κι αν βγαίνει από ένα μπαρουτοκαπνισμένο λαρύγγι. Θα το ήθελα μεγαλύτερο σε διάρκεια το CD της, αλλά κατανοώ πως τη μερίδα του λέοντος στην έκδοση καταλαμβάνει το DVD. Πως να χωρέσουν ή, σωστότερα, πως να εκφραστεί μισός αιώνας καριέρας μέσα από δέκα μόνο τραγούδια, έξι απ' τα οποία προέρχονται από το τελευταίο στούντιο άλμπουμ της; Με εντυπωσίασε, τέλος, το γεγονός της έκδοσης ενός DVD/ CD για τα 50 χρόνια της στο τραγούδι. Θυμάμαι, βλέπεις, πριν από δύο χρόνια που υπόγραφα τα κείμενα για την έκδοση των 50 χρόνων της δικιάς μας Μαρίας Φαραντούρη πάλι σε DVD με διπλό CD. Ως φαίνεται, οι μεγάλες κυρίες του τραγουδιού κάτι έχουν με τα επετειακά DVD. Σα να θέλουν να ξεπεράσουν τον αμείλικτο χρόνο που τις περιμένει πάντα στη γωνία με οπτικοακουστικά ντοκουμέντα από το 1960 και το '70, προσβάσιμα πια στον καθένα. Ή, όπως εύστοχα μού έγραψε η τραγουδοποιός και ερμηνεύτρια Αφροδίτη Μάνου, σχολιάζοντας τον επίλογο της συνέντευξης της Faithfull: ''Αν εσύ ήθελες μία φορά να ξαναδείς εκείνο το κορίτσι των 60s, η Marianne – νά'σαι σίγουρος – θα τό'θελε χίλιες φορές''...