100 χρόνια εργογραφίας Μάνου Χατζιδάκι - Τα Πέριξ (1974)

Ο δίσκος «Τα Πέριξ» του Μάνου Χατζιδάκι κυκλοφόρησε το 1974 και ήταν η τέταρτη απόπειρα του να «πειράξει» παλιά λαϊκά και ρεμπέτικα τραγούδια: Η πρώτη ήταν με το πιανιστικό έργο «Έξι λαϊκές ζωγραφιές» (1954), η δεύτερη με τις «Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη» (1962) και η τρίτη με τον «Σκληρό Απρίλη του ΄45» (1972 - 74). Στα «Πέριξ», βέβαια, ο συνθέτης δεν αρκέστηκε στις οργανικές διασκευές τραγουδιών, αλλά αφαιρώντας τελείως το μπουζούκι και αντικαθιστώντας το με το μαντολίνο, προχώρησε σε μία κανονική αναδημιουργία, αναθέτοντας μάλιστα την ερμηνεία τους σε μια νέα ιδιαίτερη φωνή: Αυτήν της Βούλας Σαββίδη, γεννημένη στις Σέρρες και πολιτογραφημένη Θεσσαλονικιά, αν και την περίοδο που βγήκε ο δίσκος, η Σαββίδη διέμενε στην Αθήνα. 

Ανατρέχω στην πρώτη μεγάλη συνέντευξη που μου είχε δώσει η Βούλα Σαββίδη στα τέλη του 2015. Απομονώνω τη μαρτυρία της για το πώς την επέλεξε ο συνθέτης για το συγκεκριμένο έργο: 

«Αυτή τη μέρα δεν την ξεχνάω στη ζωή μου! Είμαι με τον αδερφό μου και πίνουμε καφέ στο Μουσείο. Έχω ήδη υποστεί την απογοήτευση τού πώς με τούμπαραν κάποιοι άνθρωποι κι έφυγα απ' τον Λαμπρόπουλο που μου ετοίμαζε καριέρα. Θέλω να τα παρατήσω, αλλά διαβάζω ένα πλαίσιο εφημερίδας: ''Ο Μάνος Χατζιδάκις ενδιαφέρεται για νέες φωνές''. ''Δεν πας;'' μου κάνει ο αδερφός μου. ''Τι να κάνω εγώ εκεί;'' η δική μου αντίδραση ''αφού είμαι ήδη στη δισκογραφία κι ο Χατζιδάκις θα ακούσει εντελώς καινούργια πρόσωπα''. Ο αδερφός μου δεν επέμεινε, αλλά το ξανασκέφτομαι και πάω! Ήμουν πάρα πολύ κακή την πρώτη φορά, γιατί τον Χατζιδάκι τον άκουγα από τα 14 μου και τού'χα μεγάλο δέος! Τραγούδησα ''Η πίκρα σήμερα'' και φεύγοντας, ήθελα να εξαφανιστώ, ντρεπόμουν που έχασα μια μεγάλη ευκαιρία. Την άλλη μέρα, λοιπόν, χτυπάει το τηλέφωνο μου. Ο Βασίλης ο Τενίδης: ''Μπορείτε να έρθετε πάλι που σας θέλει ο κ. Χατζιδάκις;'' Δεν πίστευα στ' αυτιά μου! Μου λέει ο άντρας μου, με τον οποίο τότε ήμασταν αρραβωνιασμένοι, αλλά ζούσαμε μαζί: ''Γιατί δεν του τραγουδάς ένα ρεμπέτικο;'' Υπ' όψιν, είχα ήδη εμφανιστεί στο ZOOM με Μητσιά, Γαλάνη και Μούτση στην καλλιτεχνική διεύθυνση. ''Τι ειν' αυτά που λες'' κάνω ''θα πάω στον Χατζιδάκι και θα του πω ρεμπέτικα και λαϊκά;'' Το ίδιο όμως μου είχαν πει να κάνω και οι φίλοι μου, οι συγγραφείς Μήτσος Ευθυμιάδης και Γιώργος Σκούρτης. Τελικά, όταν ξαναπήγα, λέω του Χατζιδάκι ''Να σας πω ένα ρεμπέτικο;'' Παύση μικρή...''Πες'' απαντάει, αλλά με βαριά καρδιά. Αυτό το τραγούδι δεν τo 'χα ξαναπεί στη ζωή μου, το ''Μάνα μου γιατί να με γεννήσεις'', ούτε θυμάμαι που τό'χα ακούσει. Τη σκηνή αυτή μπορούν να την περιγράψουν κατάλληλα μόνο όσοι ήταν παρόντες: Σηκώνεται ο Χατζιδάκις απ' τη θέση του, έρχεται μπροστά μου και λέει ''Μη σταματάς, μη σταματάς!'' Αυτό ήταν! Είπα άλλα 2 - 3 ακόμη τραγούδια»!

Οκτώβριος 1973, ο Μάνος Χατζιδάκις με τη Βούλα Σαββίδη στο στούντιο

Σύμφωνα ακόμη με τη μαρτυρία της Σαββίδη, αρχική πρόθεση του Χατζιδάκι ήταν να κάνει μία σειρά δίσκων με διασκευασμένα ρεμπέτικα για τη φωνή της (περίπου 70 τραγούδια συνολικά), κάτι που φυσικά δεν έγινε ποτέ. Λογικό. Το ίδιο διάστημα ακριβώς ο Χατζιδάκις θα κυκλοφορούσε ακόμη έναν ιδιαίτερο κύκλο ποιητικών τραγουδιών με τίτλο «Ο οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι και ο Αλκιβιάδης», που θα γινόταν παράσταση στο «Πολύτροπον» της Πλάκας και μέσα σε εκείνο το πρόγραμμα θα συμπεριλάμβανε και τα «Πέριξ». Και πάλι ο λόγος στη Βούλα Σαββίδη:

«Τραγουδήσαμε με τον Ευτύχη Χατζηττοφή, τη Φέφη Βαλαρή, τον Γιάννη Δημητρά, τη Μαρία Κάτηρα. Η Ελένη Μανιάτη έλεγε τα κείμενα. Ήταν το έργο "Ο Οδοιπόρος, το μεθυσμένο κορίτσι και ο Αλκιβιάδης", εγώ όμως έκανα κάτι άλλο: Ο Μόραλης είχε κάνει το πορτραίτο μου και ο Χατζιδάκις με είχε τοποθετήσει σε μία καρέκλα μες στον κόσμο. Άναβε ένας προβολέας και τραγουδούσα ρεμπέτικα».

Η εικόνα αυτή, όπως την περιέγραψε η ερμηνεύτρια, είναι η ίδια που μπήκε στο οπισθόφυλλο των «Πέριξ» δια χειρός Γιάννη Μόραλη: Μία νέα λαϊκή γυναίκα, καθισμένη σε καρέκλα, που θα μπορούσε να είναι και να μην είναι τραγουδίστρια. Ο Χατζιδάκις στο σημείωμα του στο ένθετο της έκδοσης παρουσίαζε ως εξής τη νέα ερμηνεύτρια του: 

«Μια αυθεντικά γυναικεία μορφή, λαϊκή ζωγραφιά μετέωρη στον κήπο του Βοτανικού ή στο Μπαξέ - Τσιφλίκι, μαστορικά ζωγραφισμένη από τον Μόραλη, με την φωνή ενός κοριτσιού από την Θεσσαλονίκη που ονομάζεται Βούλα Σαββίδη»...

Στα «Πέριξ» βιολί και μαντολίνο έπαιξε ο Δημήτρης Βράσκος, κοντραμπάσο ο Νίκος Τσεσμελής, κιθάρα οι Βασίλης Τενίδης - Δημήτρης Φάμπας, τούμπα ο Γιάννης Ζουγανέλης (ένας διανοούμενος της μουσικής που συνδέθηκε με στενή φιλία με τη Βούλα Σαββίδη από τότε μέχρι τον θάνατο του), όργανο ο ίδιος ο Μάνος Χατζιδάκις και πιάνο ο Τάσος Καρακατσάνης. Τις διασκευές, τις ενορχηστρώσεις και τη διεύθυνση ορχήστρας υπόγραφε ο Χατζιδάκις, αν και σύμφωνα με τον Καρακατσάνη ο ρόλος του ήταν κάτι πολύ παραπάνω από «πιανίστας» στο έργο και «βοηθός του Χατζιδάκι». 

Πάμε τώρα και σ' ένα λάθος στα credits του άλμπουμ που κανείς δεν το πρόσεξε ώστε να το διορθώσει στις επόμενες επανεκδόσεις του έργου! Μέσα στα «Πέριξ», λοιπόν, υπάρχει ένα τραγούδι που λέγεται «Εγώ πονώ - εσύ γελάς». Είναι το μοναδικό - υποτίθεται - του Χιώτη Κώστα Καπλάνη (1920 ή 1921 - 1997) δίπλα στα υπόλοιπα, διασκευασμένα από τον Χατζιδάκι, ρεμπέτικα των Βασίλη Τσιτσάνη, Μάρκου Βαμβακάρη, Ευάγγελου Παπάζογλου, Γιάννη Παπαϊωάννου και Στέλιου Κηρομύτη. Το ακούμε εδώ με τη Βούλα Σαββίδη:

Ο μουσικολόγος και ερευνητής της λαϊκής παράδοσης, Μάρκος Φ. Δραγούμης, στο ένθετο των «Πέριξ» υποστηρίζει την πατρότητα του τραγουδιού από τον Καπλάνη. Γράφει χαρακτηριστικά: 

«Κι οι ομορφιές αυτές με κάνουν ν' αγαπάω το ρεμπέτικο μ' όλο και περισσότερο πάθος και μου εδραιώνουν την πίστη πως σε πλούτο εμπνεύσεως και ποικιλίας μορφών δεν έχει τίποτα να ζηλέψει ακόμα κι απ' τα πιο θαυμάσια σύνολα τραγουδιών που παρήγαγε κατά καιρούς η ανθρωπότητα όπως είναι π.χ. τα γερμανικά ρομαντικά lieder, τα ιταλικά και αγγλικά μαδριγάλια και γαλλικά ''chansons'' της Αναγεννήσεως και τα νέγρικα ''spirituals'' και ''blues''. Και μέσα σ' αυτά τα αριστουργήματα δε διστάζω να συμπεριλάβω τα περισσότερα, αν όχι όλα τα τραγούδια αυτού του δίσκου, βάζοντας πάνω απ' όλα το "Για σένανε παράτησα (Εγώ πονώ - εσύ γελάς)" του Καπλάνη και το ''Πικραμένο αγόρι'' των Τσιτσάνη - Τσαουσάκη».

Επικοινώνησα με τον φίλο και συνάδελφο Κώστα Μπαλαχούτη, τον οποίο θεωρώ αυθεντία στο λαϊκό τραγούδι της δεκαετίας 1955 - 65: 

«Το γνωρίζω το τραγούδι» μου απάντησε, «αλλά θεωρώ λίγο περίεργο να είναι η πρώτη εκτέλεση της Βούλας Γκίκα, εφόσον η συγκεκριμένη τραγουδίστρια ξεκίνησε να φωνογραφεί βασικά μετά το '59 και πάντα δεύτερες εκτελέσεις τραγουδιών. Το μοναδικό στοιχείο που ίσως δικαιώνει αυτόν που ανέβασε το κομμάτι στο διαδίκτυο είναι πώς, πράγματι, η Βούλα Γκίκα ξεκίνησε στο τραγούδι ως δεύτερη φωνή στον Πάνο Γαβαλά, πριν τη Ρία Κούρτη, και μαζί με τη Μαίρη Αστέρη επίσης που αναφέρεται κι εδώ. Πιθανώς, λοιπόν, να πρόκειται για πρώτη εκτέλεση σε κάποιο flip side από δισκάκι του Γαβαλά εκείνης της χρονιάς». 

Μάλιστα...Όσο για την πατρότητα του τραγουδιού, και ο Μπαλαχούτης υποστήριξε την εκδοχή να ανήκει στον Περιστέρη. Πάντως, υπάρχουν πολλά ηχογραφημένα ντουέτα του Πάνου Γαβαλά με τη Βούλα Γκίκα που καλύπτουν μία περίοδο αρκετών ετών, αρχής γινομένης από τη διετία 1956 - 57: τραγούδια σαν τα «Κληρωτάκι, φύλλο πορείας», «Αν φύγεις θα πεθάνω», «Ψεύτικε κόσμε» κ.α. με κορυφαίους τους «Γλάρους» του Νίκου Μεϊμάρη.

Για την εγκυρότητα του άρθρου, δεν θα μπορούσα να μη δώσω το λόγο και στον Μάρκο Φ. Δραγούμη, τον άνθρωπο που είχε επιμεληθεί κατά κάποιο τρόπο «Τα Πέριξ» του Μάνου Χατζιδάκι. Η μαρτυρία του παρουσιάζει ενδιαφέρον:

«Δεν είχα ακριβώς επιμεληθεί το δίσκο, ο Μάνος απλά θυμόταν κάποιες μελωδιές και τα λόγια ρεμπέτικων τραγουδιών που του άρεσαν κι εγώ ανέλαβα να του βρω τους δημιουργούς. Αναφέρω τώρα ως πηγή μου τον Ηλία Πετρόπουλο. Εκείνος μου παρέδωσε μέσα στη χούντα, το 1969 πρέπει να ήταν - μία πενταετία πριν βγουν ''Τα Πέριξ'' - μία ταινία μαγνητοφώνου με παλιά ρεμπέτικα τραγούδια. Απ' όσο θυμάμαι, μού'χε πει ότι του τα μετέγραψε κι εκείνου κάποιος φοιτητής, χωρίς όμως να υπάρχουν στοιχεία για τα τραγούδια. Όλα τα άλλα ήταν πιο γνωστά και πολυακουσμένα, για το ''Εγώ πονώ - εσύ γελάς'' υιοθέτησα την άποψη του Πετρόπουλου ότι συνθέτης ήταν ο Κώστας Καπλάνης (σ.σ. Μία άποψη που δεν υπάρχει στην οριστική έκδοση του βιβλίου «Ρεμπέτικα τραγούδια» του Ηλία Πετρόπουλου που κυκλοφόρησε από τον Κέδρο το 1979, αλλά που, σύμφωνα πάντα με τον Δραγούμη, είχε δημοσιευθεί σ' ένα από τα προγενέστερα βιβλία του Πετρόπουλου για το ρεμπέτικο). «Και τώρα τι έχετε να πείτε για τα στοιχεία που υπάρχουν και που χρεώνουν την πατρότητα του τραγουδιού στον Σπύρο Περιστέρη;» ρώτησα τον φίλτατο Δραγούμη. «Τον Πετρόπουλο ψάξτε...Τι να σας πω, μου μυρίζει κομπίνα στη μέση» μου απάντησε και βάλαμε τα γέλια.

Έχω μια μικρή επιφύλαξη, τη διατύπωσα και παραπάνω, για το αν όντως η πρώτη εκτέλεση ανήκει στη Βούλα Γκίκα. Όχι για άλλο λόγο, αλλά γιατί η ηχογράφηση μού «κάνει» για αρκετά παλαιότερη από το 1956. Πάλι, όμως, ακούμε δίσκο 45 στροφών, οπότε κανείς δε μπορεί να ξέρει με βεβαιότητα. Το θέμα της πατρότητας, πάντως, το λύσαμε: Η μουσική είναι του Σπύρου Περιστέρη και οι στίχοι της Πιπίτσας Οικονόμου (δηλαδή του Μίνωα Μάτσα). Πόσω μάλλον όταν στο διαδίκτυο, στο μερακλίδικο site ''rebetiko.sealabs.net'' έχουν διαρρεύσει και οι κωδικοί της συγκεκριμένης δισκογραφικής έκδοσης: «Odeon Ελλάδος GA - 790».

Ίσως, λοιπόν, είναι μια καλή ευκαιρία μέσα στις τόσες επανεκδόσεις των «Πέριξ» να αντικατασταθεί το όνομα του Κώστα Καπλάνη από τα ονόματα του Σπύρου Περιστέρη στη σύνθεση και του Μίνωα Μάτσα (Πιπίτσα Οικονόμου) στους στίχους. Έτσι, για την αποκατάσταση της πραγματικότητας. Όποιος έχει αντίθετη άποψη με στοιχεία μαζί, ας μας την καταθέσει και θα την αναμένουμε με μεγάλο ενδιαφέρον.

Ο Μάνος Χατζιδάκις δεν ξανασυνεργάστηκε δισκογραφικά με την Βούλα Σαββίδη, μαζί όμως έδωσαν αρκετές συναυλίες και παραστάσεις μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1980, που η ερμηνεύτρια εντάχθηκε στην ομάδα των τραγουδιστών στις παραστάσεις του Χατζιδάκι στον «Σκορπιό» της Πλάκας. Ο λόγος και πάλι στη Βούλα Σαββίδη από τη συνέντευξη μας του 2015:

«Επεδίωξα να ξανασυνεργαστώ με τον Χατζιδάκι, αφού στις αρχές του ΄80 με φώναξε στον ''Σκορπιό'' και τραγούδησα τις ''Μπαλάντες της οδού Αθηνάς'' με την Ηδύλη Τσαλίκη, τον Λέκκα και τον Λιούγκο. Δεν είχα ιδιαίτερη σχέση με τον Χατζιδάκι στα επόμενα χρόνια, ούτε κακή, ούτε καλή, αλλά μου λέγαν άνθρωποι με τι λόγια μιλούσε για μένα! Πέτυχα κάποτε ταξιτζή που του τηλεφώνησε, ''Έχω στο ταξί μου τη Βούλα Σαββίδη'', κι εκείνος απ' την άλλη άκρη της γραμμής έπλεκε το εγκώμιο μου».

Για την ιστορία, τέλος, να πούμε πώς πριν από το τραγούδι «Καλογεράκι» του Γιάννη Παπαϊωάννου (τέταρτο στην πρώτη πλευρά του δίσκου) ακούγονται ηχογραφημένα τα γέλια ενός κοριτσιού. Έχω την εντύπωση πως είναι τα ίδια γέλια που ακούγονταν και μέσα στα «Reflections» του Χατζιδάκι με το αμερικανικό ροκ συγκρότημα New York Rock and Roll Ensemble πριν από το οργανικό κομμάτι «Dance of the dogs».  

* Το παρόν άρθρο αφιερώνεται στην Βούλα Σαββίδη που εδώ και αρκετά χρόνια δεν είναι απλή φίλη, αλλά οικογένεια! 

Η αποθέωση της Λένας Πλάτωνος στο Θέατρο Κήπου της Θεσσαλονίκης

Μια αγκαλιά από πανκ κορίτσια στη Λένα

Και το Θέατρο Κήπου της Θεσσαλονίκης φώναξε «Λευτεριά στην Παλαιστίνη»

Σαβίνα Γιαννάτου - Γιάννης Παλαμίδας περιμένοντας τη σειρά τους να τραγουδήσουν

Η Λένα με νεαρή θαυμάστρια της 

Λένα Πλάτωνος - Μπόσκο (με τα γυαλιά της Λένας)

Η Λένα Πλάτωνος με ακόμη έναν θαυμαστή της 

Κατάμεστο το Θέατρο Κήπου της Θεσσαλονίκης. Η προπώληση έσκισε (700 εισιτήρια) συν πολλοί ακόμη στην είσοδο του θεάτρου

Ο ψυχίατρος Σταύρος Μπουφίδης μαζί με την ερμηνεύτρια Βούλα Σαββίδη στη συναυλία της Πλάτωνος που την καταχάρηκαν, όπως μας είπαν 

Σαβίνα Γιαννάτου - Stergios T. - Γιάννης Παλαμίδας, soundcheck 

Η Λένα με τον Ματθαίο, μεγάλο θαυμαστή της, που ήρθε από τα Τρίκαλα ειδικά για τη συναυλία. Από κάτω, το ασταμάτητο χειροκρότημα του κόσμου στο Θέατρο Κήπου της Θεσσαλονίκης 

Μπόσκο - Λένα στο καμαρίνι του Θεάτρου Κήπου της Θεσσαλονίκης 

Σαβίνα Γιαννάτου - Χριστίνα Βουλγαράκη - Γιάννης Παλαμίδας

Η Λένα Πλάτωνος με τους δύο τραγουδιστές της από το 1981 μέχρι σήμερα, το 2025, ανελλιπώς. Τον Γιάννη Παλαμίδα και τη Σαβίνα Γιαννάτου. Θεσσαλονίκη, Σάββατο 14 Ιουνίου. 

Κι ένα σέλφι βιντεάκι από τη στιγμή του «Σαμποτάζ». Φωνητικά και γέλια με τη Λένα ενόσω στη σκηνή τραγουδούσαν η Σαβίνα και ο Γιάννης. 

R.I.P. ΦΩΤΗΣ ΦΕΡΕΝΙΔΗΣ (1970 - 2017): Φτωχαίνουμε, Φώτη μου, φτωχαίνουμε...

Ο Φώτης αγαπούσε πολύ τη δουλειά του στον FM100, το Δημοτικό Ραδιόφωνο της Θεσσαλονίκης. Οι ακροατές με τη σειρά τους, οι καλοί ακροατές, αγαπούσαν εξίσου τη δουλειά του και το μεράκι του με την ποιοτική μουσική, την ξένη και την ελληνική κυρίως. Κι αν δεν υπήρξαμε ποτέ φίλοι, που δεν θα γινόταν λόγω απόστασης ούτως ή άλλως, με τον Φώτη είχαμε αλληλοεκτίμηση και μιλούσαμε αραιά και που, από το facebook και σπανιότερα από το τηλέφωνο. Δεν είναι ούτε δύο μήνες που μου είχε ζητήσει το CD του Αλεξανδρουπολίτη Κωνσταντίνου Κάλλια για να του έκλεινα μία εκπομπή με τον ερμηνευτή Παντελή Θεοχαρίδη. Είπαμε να γινόταν από Σεπτέμβρη που θα ''μαζευόταν'' ο κόσμος από τις διακοπές του. Δε γνωρίζω αν έκανε διακοπές φέτος ο Φώτης. Μπορεί και να ήταν κάθε μέρα στο σταθμό του για να παίζει Φλέρυ Νταντωνάκη και Echo & The Bunnymen, Λένα Πλάτωνος και Marianne Faithfull... 

Το σταθμό με εκείνο το πανέμορφο μπαλκόνι με την πανοραμική θέα της Θεσσαλονίκης. Τότε - Μάρτιος του 2013 ήταν - που ο Φώτης μας φωτογράφιζε να συνομιλούμε με τη χατζιδακική ερμηνεύτρια Βούλα Σαββίδη. Τι ωραία εκπομπή είχαμε κάνει! Δε θα ξεχάσω το ενδιαφέρον του για την προβολή του ντοκιμαντέρ της Γώγου στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Την αγωνία του να μάθουν οι συμπολίτες του για τη δική μου δουλειά, με πάθος, σαν να ήταν προσωπικός μου φίλος για χρόνια...Αυτά εγώ δεν τα ξεχνάω και ειδικά τώρα μ' αυτή τη θλιβερή αφορμή, δύνανται να μου φέρουν έως και δάκρυα. 

Τον Φώτη τον έβγαλα κι εγώ μια φωτογραφία σε έναν αγαπησιάρικο εναγκαλισμό με τη Βούλα Σαββίδη. ''Ήρθες στην πόλη μου και μου έφερες τη Βούλα που ζει στην πόλη μου'' ήταν τα λόγια του λίγο πριν φύγουμε από το στούντιο. Ας γνωρίζουν οι Θεσσαλονικείς πως σήμερα έχασαν ένα καλό παιδί πάνω απ' όλα και έναν εξαίρετο μουσικό παραγωγό με γούστο και αισθητική. Δεν ξέρω ποιος θα τον αντικαταστήσει, καθώς ο Φώτης είναι πραγματικά αναντικατάστατος. Ξέρω μονάχα πως για μένα το Δημοτικό Ραδιόφωνο της Θεσσαλονίκης ήταν αυτός μαζί με τις μνήμες από τα πιο ωραία χρόνια μου στη συμπρωτεύουσα. 

* Μιλούσαμε τακτικά με τον Φώτη για απώλειες: Της Γώγου, του Αντρέα Παγουλάτου, του Νίκου Παπάζογλου, του Ρασούλη. ''Φτωχαίνουμε'' σαν να τον ακούω τώρα. Δεν θα φανταζόμουν ότι τόσο σύντομα θα του έλεγα κι εγώ κι ας ξέρω ότι δεν πρόκειται να μ' ακούσει: ''Φτωχαίνουμε, Φώτη μου, πράγματι φτωχαίνουμε''...
** Ο Φώτης Φερενίδης πέθανε ξαφνικά σήμερα το μεσημέρι, 13 Σεπτεμβρίου του 2017, από καρδιακή ανακοπή. Ήταν μόνο 47 ετών. Τα πιο θερμά συλλυπητήρια στους δικούς του ανθρώπους. 

το-λάθος-στα-χατζιδακικά-''Πέριξ''-και-το-άλμπουμ-''κάψαμε-τα-καράβια-μας''-της-Ρίκας-Δεληγιαννάκη-στο-LIFO.gr

Μια συζήτηση που είχαμε με τον φίλο, σκηνοθέτη Βασίλη Νικολαΐδη, με έβαλε στην πρίζα. Ταύτιση απόψεων σχετικά με το τραγούδι ''Εγώ πονώ - εσύ γελάς'' στα ''Πέριξ'' του Χατζιδάκι με τη Βούλα Σαββίδη! ''Δεν είναι του Καπλάνη'' του είπα εγώ, ''Το ξέρω, του Περιστέρη είναι'' μου απάντησε αυτός και μόλις κλείσαμε το τηλέφωνο, ξεκίνησα την έρευνα. Αργά το βράδυ είχα κατασταλάξει και το έκανα post στο LIFO.gr:

 http://www.lifo.gr/team/music/56300

Ένας παλιός δίσκος σε παραγωγή Μάνου Χατζιδάκι έγινε επίσης θέμα για post μου στο LIFO.gr από χθες. Μιλάμε για το άλμπουμ ''Κάψαμε τα καράβια μας'' της Ρίκας Δεληγιαννάκη με ερμηνευτές τον Ευτύχιο Χατζηττοφή και τη Φέφη (Φερενίκη) Βαλαρή. Μου τον είχε χαρίσει προ 10ετίας η Μαρίζα Κωχ, που υπήρξε φίλη της Δεληγιαννάκη. Εδώ, μπορείτε να μάθετε για τον σπάνιο αυτό δίσκο:

 http://www.lifo.gr/team/music/56238

βούλας-σαββίδη-το-ανάγνωσμα-και-το-ακρόαμα

Έρχομαι από την παράσταση της Βούλας Σαββίδη στη μουσική σκηνή ΡΥΘΜΟΣ Stage της Ηλιούπολης. Δεν θα μπορούσα να μην έχω πάει, όχι μόνο διότι βρεθήκαμε χθες ή μάλλον προχθές το βράδυ για τη συνέντευξη της στο LIFO.gr, αλλά κυρίως γιατί τελευταία φορά είχε έρθει πριν δυο χρόνια στην Αθήνα για να τραγουδήσει. Άλλο βέβαια αν εγώ τη γνώρισα προσωπικά τον Μάρτιο του 2013 στη Θεσσαλονίκη - τη θυμάμαι να προσέρχεται στην προβολή του ντοκιμαντέρ για την Κατερίνα Γώγου και την επόμενη δώσαμε από κοινού μία συνέντευξη στον Φώτη Φερενίδη του Δημοτικού Ραδιοφώνου της πόλης. Μαζί μάλιστα με τον Άγγελο Κουρέπη, έναν μαθητευόμενο δημοσιογράφο, την επισκεπτήκαμε στο σπίτι της. Προθυμοποιήθηκε να με φιλοξενήσει κιόλας, αλλά αυτό δεν ήταν εφικτό, λόγω της έλλειψης κρεβατιού. Η Βούλα εν ολίγοις ζει σχεδόν ασκητικά σε ένα πολύ μικρό διαμέρισμα χωρίς τίποτα αναμνηστικό από τη σημαντική πορεία της στο ελληνικό τραγούδι. Τέλος πάντων, πριν μερικές ώρες την απόλαυσα πραγματικά στα αποσπάσματα από τα χατζιδακικά ''Πέριξ'' και για την ακρίβεια είτε live την άκουγες, είτε το δίσκο του ΄74 άκουγες, είναι ένα και το αυτό! Αυτό όμως που αξίζει να ειπωθεί είναι πως η Βούλα Σαββίδη τραγούδησε εξαιρετικά τον Μίκη Θεοδωράκη: ''Του μικρού βοριά'', ''Άπονες Εξουσίες'' και το ωραιότερο, μετά τον Στέλιο Καζαντζίδη, ''Σαββατόβραδο''! Να τ'ακούει η Μαργαρίτα Θεοδωράκη που σχεδόν τσακωθήκαμε στο facebook τις προάλλες, επειδή της την είπαμε κι εγώ κι η Ναταλία Ρασούλη και δυο - τρεις άλλοι για τις επιλογές της αναφορικά με τους ερμηνευτές του έργου του πατέρα της. 

Χθες πάντως τόσο η Σαββίδη, όσο και ο εκλεκτός φωτογράφος - συνεργάτης μου, ο Πάρις Ταβιτιάν, ήταν σε καλό mood, συνεπώς επωφελήθηκα κι εγώ και σκηνοθέτησα τη photo που βλέπετε κάπου στη μέση της Πανεπιστημίου. ''Μπορείς να ανέβεις;'' ρώτησα τη Βούλα για να πάρει τη θέση της. ''Ανεβαίνω στον Όλυμπο και θα κωλώσω εδώ;'' ήταν η απάντηση της και στηθήκαμε. Μετά με τον Πάρι γελούσαμε και λέγαμε πως μαζί έχουμε πάρει σβάρνα όλες τις τραγουδίστριες του Χατζιδάκι για συνέντευξη και φωτογράφηση.

Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στον χώρο ''Αίθουσα Τέχνης'' του συγγραφέα του Ασσωνίτη που χρησιμοποιείται και ως χώρος σεμιναρίων. Μας σέρβιραν κρασί και η Βούλα κάπνισε μερικά από τα Winston κατοστάρια μου όση ώρα έγραφε το μαγνητοφωνάκι. Συνολικά μία ώρα έγραψε για την ακρίβεια κι ευτυχώς που ότι ήταν να πούμε, το είπαμε, γιατί θέλανε οι άνθρωποι να κλείσουν την αίθουσα. Ωραία κουβέντα κάναμε και ήμουν σίγουρος για το αποτέλεσμα. Τό'πε κι η ίδια η Βούλα: ''Βαριέμαι να μιλάω για τα καλλιτεχνικά συνέχεια, προτιμώ πιο ενδοσκοπικές συνεντεύξεις''. ''Το ψωμί μου!'' της είπα κι εγώ κι όλα πήγαν καλά!

Μπορείτε να διαβάσετε το απόσταγμα της κουβέντας μας στο LIFO.gr και στο link 
http://www.lifo.gr/team/music/53045 Ομολογώ ότι στη LIFO νιώθω ότι έγινα καλύτερος δημοσιογράφος κι ας γράφω μόνο ενάμισι χρόνο τώρα. Ίσως είναι το διαδίκτυο με την άπλα του, ίσως πάλι είναι που ο Τσαγκαρουσιάνος μου ζητάει να κάνω τέτοιου είδους συνεντεύξεις, ψυχογραφικές ή ενδοσκοπικές, πού'λεγε και η Βούλα Σαββίδη ότι της αρέσουν. Προσπαθώ ωστόσο να τις συντομεύω, να τις μικραίνω σε έκταση, γιατί καμιά φορά ξεχνιέμαι και νομίζω πως γράφω τη βιογραφία του προσώπου, με το οποίο συνομιλώ. Αυτά, λοιπόν, με την κυρία Σαββίδη, το αερικό από τη Θεσσαλονίκη, την ερμηνεύτρια των ''Πέριξ'' του Μάνου Χατζιδάκι και ένα από τα πιο φιλοσοφημένα άτομα που υπάρχουν στο χώρο του τραγουδιού. Την εκτιμώ βαθύτατα, την αγαπώ και δηλώνω φίλος της!

θεσσαλονίκη-17-21/3-review

Ήταν όμορφο το περασμένο πενθήμερο στη Θεσσαλονίκη και στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ. Κατ' αρχάς δεν είχα κανένα άγχος, μια και η ταινία για τη Γώγου δεν διεκδικούσε κανένα βραβείο, λόγω της πρώτης προβολής στις Νύχτες Πρεμιέρας του Σεπτέμβρη. Το μεγαλύτερο βραβείο, ωστόσο, ήρθε από το, πραγματικά, ποιοτικό κοινό της πόλης που έσπευσε να κάνει sold out την προβολή από την πρώτη μέρα έναρξης του φεστιβάλ. 197 θέσεις διαθέτει ο Παύλος Ζάννος, γύρω στα 250 άτομα μπήκαν μέσα και παρακολούθησαν την ταινία στην παρθενική παρουσίαση της στη Θεσσαλονίκη! Μεταξύ αυτών και ο κριτικός κινηματογράφου Βασίλης Κεχαγιάς, ο οποίος ποτέ δεν μου έχει χαριστεί στο παρελθόν και, όμως, τούτη τη φορά με είχε στο πόδι και μου μιλούσε μισή ώρα για το ντοκιμαντέρ. Του άρεσε πολύ η αντιτηλεοπτική φόρμα, το ασπρόμαυρο, τα δραματοποιημένα κομμάτια - απόλαυσα σκηνοθεσία, μου είπε χαρακτηριστικά - με τη μοναδική του ένσταση να εστιάζεται στο φορτισμένο συγκινησιακά φινάλε: Αφού τον δείχνεις τον θάνατο απ' την αρχή με το νεκροταφείο, δε χρειαζόταν τόσο συναισθηματική φόρτιση και στο τέλος. Γενικά, οι κριτικές που πήρε η ταινία στη Θεσσαλονίκη ήταν αρκετά πιο ένθερμες συγκριτικά μ' αυτές των Αθηναίων κριτικών στον περιοδικό, ημερήσιο και ηλεκτρονικό Τύπο. Κυρίως, όμως, το προαναφερθέν sold out ήταν η αιτία που έκανε τον Νότη Φόρσο, υπεύθυνο προγράμματος της αίθουσας Παύλος Ζάννας, να έρθει να με βρει την επόμενη κιόλας μέρα με σκοπό να βγει η ταινία σε κανονική διανομή απ' αυτή τη Δευτέρα 25 Μαρτίου. Ο άνθρωπος ήταν σαφής: Δεν πάμε για τα τρελά εισιτήρια, αλλά εδώ υπάρχει ένα στάνταρ φοιτητικό κοινό και αν μου κόβεις 40 εισιτήρια ημερησίως θα είμαστε όλοι ευχαριστημένοι. Διότι, κακά τα ψέματα, στην Αθήνα η ταινία, παρά την εντυπωσιακή διαφήμιση, δεν περπάτησε. Με το ζόρι κρατήθηκε για δεύτερη εβδομάδα στο Τριανόν και το παράδοξο είναι πως την τελευταία μέρα, που εγώ βρισκόμουν στη Θεσσαλονίκη, ενημερώθηκα ότι πήγε καλά, έκοψε δηλαδή γύρω στα 30 εισιτήρια. Δεν πειράζει, ήταν μεγάλο μάθημα αυτό της διανομής υπό την έννοια ότι δε βρίσκεται συχνά η ευκαιρία μπροστά σου να προβάλλεται δουλειά σου στις αίθουσες. 

 Στη Θεσσαλονίκη, επίσης, στο περιθώριο των φεστιβαλικών δραστηριοτήτων, γνώρισα επιτέλους και την ερμηνεύτρια Βούλα Σαββίδη. Ήρθε στην προβολή του ντοκιμαντέρ με τον κοινό φίλο μας, ψυχίατρο Σταύρο Μπουφίδη, και είχαμε μια σύντομη ενδιαφέρουσα συνομιλία αμέσως μετά.

Την επόμενη μέρα ο παραγωγός Φώτης Φερενίδης του Δημοτικού Ραδιοφώνου Θεσσαλονίκης είχε τη φαεινή ιδέα να μας καλέσει μαζί στο στούντιο. 

Εκείνος θα έκανε σε μένα ερωτήσεις για την ταινία κι εγώ θα έκανα το ίδιο στη Σαββίδη με αφορμή τις παραστάσεις της στη μουσική σκηνή Ξέφωτο και βασικά την προσωπική της ιστορία στο ελληνικό τραγούδι στη μετά Χατζιδάκι εποχή. 

Εδώ η Βούλα Σαββίδη ευχαριστεί τον Φερενίδη για την εκπομπή με μια ζεστή αγκαλιά. Λίγο αργότερα στο διαμέρισμα της θα πίναμε τσάι και θα παρακολουθούσα την τηλεφωνική συνομιλία της με τη φίλη της, Μαρίζα Κωχ, που κάποτε τραγουδούσαν μαζί στον Ρήγα στην Πλάκα. 

Η παρέα μου στο φεστιβάλ, εξαιρουμένου του οπερατέρ Δημήτρη Θεοδωρόπουλου, που έσκασε μύτη το τελευταίο βράδυ κι επιστρέφει αύριο, ήταν οι φεϊσμπουκικοί φίλοι Βαγγέλης και Άγγελος, ο πρώτος εθελοντής εργαζόμενος στο φεστιβάλ, και ο δεύτερος, δημοσιογράφος στο www.egnatiapost.gr που διευθύνει ο Τάσος Ρέτζιος. 

Εαιρετικά παιδιά, δε μπορώ να πω, αλλά με έλιωσαν στο περπάτημα. Πάμε καμιά βόλτα, λέγανε, και γυρίζαμε όλη την πόλη ποδαράτοι, μιλώντας για ένα σωρό διαφορετικά πράγματα. Όσο για τον Τσιτιρίδη, το σοβαρό πρόβλημα με τον σπασμένο ώμο του, δεν του επίτρεψε να έρθει καν στην προβολή. Ευτυχώς όμως ήρθε ο Άρης Μπατσιούλας, άρα το team Fagazine εκπροσωπήθηκε. 

 Η βροχή που έπεσε για δυο μέρες και η υγρασία έγιναν αφορμή για να βγουν στην επιφάνεια υπερμεγέθη σκουλήκια, τα οποία με αηδιάζουν και όχι μόνο εμένα, φαντάζομαι. Σα να ζούσα το ανατριχιαστικό splatter Squirm! ήτανε...

Πάλι καλά που υπήρχαν και χιουμοριστικές ρεκλάμες, σαν την παραπάνω, κι έτσι οι βόλτες στη Θεσσαλονίκη είχαν ποικιλία απ' την άποψη θεάματος. Αν πληροφορηθώ πως η ταινία πάει καλά το τριήμερο 25-26-27/3 στον Παύλο Ζάννα, μάλλον θα χρειαστεί να ξανανέβω κι εγώ. Σπίτι και φαΐ είναι λυμένα θέματα, μόνο λεφτά δεν ξέρω που θα βρεθούν. Κάτι θα γίνει, όμως, θα την παλέψουμε, δε χανόμαστε!

η-βούλα-σαββίδη-και-ο-bosko-στο-δημοτικό-ραδιόφωνο-θεσσαλονίκης

Η ιδέα ήταν του ραδιοφωνικού παραγωγού Φώτη Φερενίδη: Μια που θα βγει το ντοκιμαντέρ για τη Γώγου στη διανομή και μια που έχει και η Βούλα Σαββίδη προγραμματισμένα live εδώ, δεν έρχεστε μαζί στο στούντιο; Και συνέχισε όλο έμπνευση: Εγώ θα κάνω σε σένα συνέντευξη για τη Γώγου κι εσύ θα κάνεις συνέντευξη στη Σαββίδη για τα μουσικά, που κατέχεις καλά! Μεγάλη μου τιμή, λοιπόν, που θα μοιραστώ εκπομπή με μία ερμηνεύτρια, την οποία θαυμάζω και εκτιμώ απεριόριστα για την πορεία της και τη γενικότερη στάση της απέναντι στη ζωή και την Τέχνη. Συντονιστείτε σήμερα στις 6 ακριβώς το απόγευμα και για μία ώρα στο Δημοτικό Ραδιόφωνο Θεσσαλονίκης FM-100. Καλεσμένοι της εκπομπής 100 μικρές ανάσες του Φώτη Φερενίδη θα είμαστε η Βούλα Σαββίδη κι εγώ σε μία συζήτηση, όπου μοιραία ο Μάνος Χατζιδάκις θα συναντήσει την Κατερίνα Γώγου.

* Σημαντική λεπτομέρεια: Το ντοκιμαντέρ Κατερίνα Γώγου - Για την αποκατάσταση του μαύρου βγαίνει κανονικά στη διανομή και στη Θεσσαλονίκη. Από Δευτέρα 25/3 θα παίζεται αποκλειστικά στην αίθουσα Παύλος Ζάννας με τρεις προβολές μάλιστα ημερησίως. Έχω την εντύπωση πως η αμεσότατη διανομή προέκυψε από το προχθεσινό sold out της μοναδικής φεστιβαλικής προβολής, καθώς και από το ότι η ταινία βρίσκεται στο Νο 4 των most viewed ντοκιμαντέρ της φετινής διοργάνωσης! 

** Στην ιστορικής σημασίας photo, η Βούλα Σαββίδη με τον Μάνο Χατζιδάκι μέσα στο στούντιο κατά την ηχογράφηση των θρυλικών Πέριξ του 1974.